Koude pootjes

Sjaal om, muts op. Het is lekker koud. Maar: hoe overleven vogels sneeuw en ijs?

A sparrow nestles down on branches during light snowfall in Sofia, on Wednesday, Jan 25, 2012. Fresh snowfall covers Sofia as a new cold wave grips the Balkan country. (AP Photo/Valentina Petrova) AP

Dr. Zeepaard vindt mensen die het ijs op gaan erg stoer. Al scheelt het dat mensen warme kleren aan kunnen trekken. En dat ze sjaals en mutsen kunnen dragen. Niet iedereen kan dat!

Het allerstoerst vindt Dr. Zeepaard daarom andere dieren: roodborstjes. Zonder sokjes of laarsjes hippen ze op dunne stokjespoten door de sneeuw. Hoe houden ze dat vol?

Het geheim van hun pootjes zit in hun bloed. Bovenin hun pootjes lopen slagaders en aders namelijk dicht langs elkaar. Door de aderen stroomt koud bloed uit de pootjes terug naar het warme lijf. Door de slagaders stroomt warm bloed juist naar de koude pootjes toe. Als ze elkaar passeren, wordt het warme bloed kouder en het koude bloed warmer.

Dat is precies goed. Want zo stroomt opgewarmd bloed terug naar het lijf dat warm moet blijven. En er stroomt afgekoeld bloed naar de pootjes die best koud mogen worden. Sterker: hoe kouder de pootjes, hoe minder warmte er toch nog kan weg lekken. Ze hoeven maar een paar graden te zijn, om niet te bevriezen of vast te vriezen.

Dat de pootjes daar tegen kunnen, komt doordat er geen spieren in zitten. Alleen pezen, die goed tegen kou bestand zijn. Er worden ’s winters ook geen bouwstoffen voor de huid aangevoerd: de vaatjes in de huid zitten ongeveer dicht. Zo lekt er nog minder warmte weg.

Slim! Bij andere vogels werkt het net zo. Met nog wat extra snufjes bovendien. Stilzittende roodborstjes zetten bijvoorbeeld hun veren extra hoog op en laten daarna hun verenkleed over hun pootjes zakken. De lucht tussen hun veren houdt ze warm, zoals een donzen dekbed doet. Mussen kruipen ook nog eens gezellig bij elkaar.

Pinguïns en eenden blijven mede warm dankzij een dikke vetlaag onder hun huid en in hun buik.

Voor alle vogels geldt natuurlijk dat ze goed moeten eten om hun lijf warm te stoken. Bijvoeren mag!