'Het moet even bezinken. Bestaat het sprookje echt?'

Huizenbezitters bereiden zich massaal voor op een beperking van de hypotheekrenteaftrek. De Rabobank krijgt wekelijks honderden miljoenen euro’s aan extra aflossingen binnen

Europa, Nederland, Apeldoorn, 08-02-2012, Hoofdkantoor Rabobank Nederland, Prof. dr. ir. (A) Bert Bruggink , CFO in de raad van bestuur Rabobank Nederland. foto Evelyne JacqEuropa, Nederland, Apeldoorn, 06-02-2012, Hoofdkantoor Rabobank Nederland, Prof. dr. ir. (A) Bert Bruggink , CFO in de raad van bestuur Rabobank Nederland. foto Evelyne Jacq Evelyne Jacq

Bert Bruggink voelt zich een stuk opgeruimder dan vóór de Kerst. De financiële topman van de Rabobank wordt met de dag optimistischer. En dat zegt wat, want Bruggink noemt zichzelf een zwartkijker.

Maar na maanden van paniekerige somberheid zijn de financiële markten in de eerste zes weken van dit jaar tot rust gekomen. Het vertrouwen in Europese banken groeit langzaam. „Ik merk dat het even moet bezinken. Bestaat het sprookje echt?”

Het sprookje gaat over een onvoorstelbare hoeveelheid geld. Op 8 december leende de Europese Centrale Bank (ECB) bijna 500 miljard euro aan Europese banken. De lening was volgens Bruggink „precies het enorm krachtige signaal, het astronomische getal, dat de markt nodig had . Hulde aan de ECB.”

„Terwijl de parlementen jaren bakkeleien over een noodfonds van 400 miljard euro, schudt de ECB met zijn mouw en komt er 500 miljard euro uit. Met die ingreep mogen politici zich vreselijk gelukkig prijzen. Europese leiders moesten vóór de Kerst telkens over hun schouder kijken: wat gebeurt er met de banken? Dat hoeft niet meer.”

Toen was de wereld waarin Bruggink leefde een andere. De situatie sinds de zomer van 2011 was even zorgelijk als op het hoogtepunt van de kredietcrisis in 2008. „Er had zomaar een grote Europese bank failliet kunnen gaan. Stel dat dat een grote Italiaanse bank was geweest en de Italiaanse overheid was niet bij machte gebleken om die te redden. Nou, dan heb je de crisis van 2008 in het kwadraat.”

Rabobank is een van de meest kredietwaardige private banken ter wereld. Beleggers, bedrijven en spaarders stalden midden in de paniek rond de eurocrisis angstig hun geld bij de Rabobank. „Wij krijgen ontzettend veel geld binnen. De liquiditeit klotst me om de enkels. Onze kas nam vorig jaar toe van 13 miljard euro naar meer dan 70 miljard. Dat stalden wij bij de ECB. Als je er van een afstand naar kijkt, zeg je: het is idioot zoveel geld aan te houden. Het zegt veel over het vertrouwen dat wij hadden in de interbancaire geldmarkt.”

In de tweede helft van 2011 werd de crisis zo groot dat ook de Rabobank er last van kreeg. „De eurocrisis bleek ook voor ons veel belangrijker dan we voor mogelijk hadden gehouden.” De Rabo-bestuurder kreeg van Amerikaanse beleggers te horen: „Rabobank, fantastische naam, zeer kredietwaardig. Maar we doen even niet in euro’s.”

„Dan heb ik wel een probleem,” zegt Bruggink, „want wij zijn een eurobank. Er was een serieus gevoel bij beleggers buiten Europa dat de euro zijn beste tijd had gehad. Grote Amerikaanse beleggers – namen die u allemaal kent – wilden alleen geld aan ons lenen als we zouden vastleggen tegen welke voorwaarden we de euro eventueel zouden omzetten naar een andere, nieuwe munt. Zo zat men in de wedstrijd! Die contracten hebben wij niet gesloten. Ik zou niet weten hoe je zo’n conversie naar een munt die niet bestaat zou moeten vastleggen. Ik was er bovendien van overtuigd dat de euro bleef bestaan.”

Nu durft Bruggink weer geld aan andere banken te lenen. Zelf lenen is makkelijker en goedkoper geworden. De Rabobank betaalt nu een half procent minder rente op tienjarige leningen dan in december.

Leent u aan Italiaanse banken?

„Je moet ook weer niet overdrijven natuurlijk. We beginnen dichtbij huis. Naarmate het geografisch verder weg is, zijn we voorzichtiger. We hebben in Italië en Spanje geen klanten of vestigingen. Lenen aan die landen deden we voor de crisis ook niet.”

Heeft u er last van gehad dat uw rating, het rapportcijfer voor kredietwaardigheid, werd verlaagd?

„Ratings zijn minder relevant geworden. Iedereen is ratingmoe. Ik hou het zelf ook niet meer bij. Waarom er wel of niet een verlaging volgt, het is niet meer te bevatten. Ratings zijn belangrijk als eerste selectiecriterium. Maar beleggers doen steeds meer hun eigen kredietanalyse. Omdat wij de bank bleven met de hoogste kredietwaardigheid merkten we niks van de downgrade. Als we opeens in middencategorie waren beland dan was dat heel anders geweest.”

De euro gaat u aan het hart, maar u verergert zelf de crisis door niet aan Italiaanse banken te lenen.

„Dat is niet fair. Onze balans groeit fors. Onze maatschappelijke rol, krediet verlenen aan de reële economie, die vervullen wij. Het is niet onze primaire taak om onze concurrenten te financieren. Dat doet de ECB. Bovendien helpen wij daarbij door daar 70 miljard euro te stallen.”

In het begin vond Bruggink de crisis nog wel mooi. Zo mooi dat hij wel eens voor de grap zei niet betaald te hoeven worden voor zijn werk. „Het is een leuke puzzel, als vakman. Hier en daar had ik de illusie ook echt invloed uit te kunnen oefenen.” Maar na vijf jaar is de lol er wel vanaf. Het zijn niet de makkelijkste jaren.

Praat u met dit kabinet?

„Veel vaker dan vroeger. De belangstelling van politici voor wat wij vinden is groter dan een paar jaar geleden. In het begin van de crisis dacht Den Haag het zelf te kunnen.”

Praat u ook over de hypotheekrenteaftrek?

„Ja. Veel mensen beseffen niet dat je na dertig jaar je hypotheekrente niet meer kunt aftrekken. Die mensen worden straks geconfronteerd met een verdubbeling van de woonlasten en een tegenvallend pensioen. Dat moet je nu aanpakken. Ik heb goede hoop dat dit kabinet nog voor het einde van zijn kabinetsperiode wat doet aan het hypotheekdossier.”

DNB-toezichthouder Jan Sijbrands vindt dat er te veel hypotheken zijn. Heeft u er teveel?

„Nee, hypotheken zijn de mooiste bezittingen op onze balans. Wij hebben nog nooit zo weinig verliezen geleden op onze hypotheken als vorig jaar. Nederlanders zijn buitengewoon trouwe betalers van rente en aflossing. Ondanks de dalende huizenprijzen verbetert de verhouding tussen schuld en onderpand in onze hypotheekportefeuille. Dat komt doordat huishoudens veel meer aflossen de afgelopen maanden. Honderden miljoenen euro’s per week worden er bij ons extra afgelost. Dat is nieuw. Daardoor is onze portefeuille voor het eerst in omvang geslonken.

„Onze klanten zijn al aan het nadenken over een beperking van de hypotheekrenteaftrek. Ze vragen zich af: hoe kan ik over twintig of dertig jaar tóch in mijn huis zitten? De maatschappij is veel verder dan Den Haag meent te moeten geloven. Nederland is toe aan een beperking van de hypotheekrenteaftrek.”

Uw bank heeft een onkreukbaar imago. Terecht? U doet ook aan zakenbankieren, u verkocht ook woekerpolissen.

„Wij zijn aantoonbaar anders. Wij zijn voorzichtiger geweest in het aanbieden van risicovolle beleggingsproducten. Wij lijden structureel minder verliezen op kredieten. We verstrekken minder tophypotheken. Maar je kunt niet wegblijven uit het zakenbankieren. Een groot deel van onze balans financieren wij nou eenmaal op de financiële markten.”

U koketteert ermee dat u geen staatssteun heeft gekregen, maar u bent ook geholpen door de Amerikaanse centrale bank

„Op het moment dat er een grote emmer met geld staat met een bord erboven: neem het en het kost niets...”

Bruggink laat een stilte vallen.

„Ik ben wel benieuwd of u er dan achteloos aan voorbijgaat. We dachten dat de lening geheim zou blijven. Dat bleek niet zo. Daarom lenen we nu niet van de ECB. We hebben het geld niet nodig maar we hebben ook geen zin in de reputatieschade.”