Chimpansee snapt behoefte van de ander

De chimpansee kon bij het experiment uit een gereedschapkist een stok of een rietje kiezen om zijn soortgenoot te helpen. Foto PNAS

Chimpansees begrijpen de wensen en behoeften van andere chimps die hulp behoeven. Anders gezegd: chimpansees hebben misschien een theory of mind, zoals dat in psychologisch jargon heet. Dat suggereren Japanse primatologen na een serie experimenten waarin één chimp de hulp van een andere aap nodig had (Proceedings of the National Academy of Sciences, 6 februari).

De onderzoekers onderworpen vijf chimpansees aan twee verschillende situaties. De ene keer plaatsten ze een bakje met sap op de grond voor de kooi, net buiten armbereik. Alleen met een stok kon de chimp het sapje naar zich toe te slepen. De andere keer stopten de onderzoekers het sap in een vaatje aan de muur, met daarin een klein gaatje. De chimpansee had nu een rietje nodig om het sap te bereiken.

De moeilijkheid zat ’m erin dat de chimpansees het juiste gereedschap niet hadden: dat lag in een kooi ernaast, bij een andere chimpansee. Via een luikje tussen de twee kooien kon deze chimp voorwerpen doorgeven. Naast de handige stok en het nuttige rietje, lag er in de kooi van de helper ook onbruikbaar spul, zoals paperclips, een borsteltje en een stuk touw.

De meeste helpers begrepen al snel welk voorwerp hun partner nodig had om het sapprobleem op te lossen. Zo reikten ze vaker de wandelstok aan als die nodig was. Ook met het rietje was dit het geval.

Om te zien hoe de chimps wisten welke hulp ze moesten bieden, veranderden de onderzoekers de proefopstelling. Een zwart paneel verhulde nu de kooi van de ander, het luikje was nog steeds open. Nu lukte het de helpers niet meer de juiste voorwerpen aan te reiken. Het is niet zo dat ze dat niet wilden: ze boden nog even vaak objecten aan. Maar blijkbaar moet een chimp de situatie zien voordat hij in kan schatten welke actie van hem wordt verlangd (staat het sap op de grond, of hangt het aan de muur). De hulpbehoevende partners probeerde hun wensen nog duidelijk te maken door druk te gebaren en op het paneel te slaan, maar zonder resultaat.

Eén chimp, Ayumu, was de onderzoekers te slim af. In het experiment met het zwarte paneel bood hij niet lukraak voorwerpen aan, zoals zijn soortgenoten, maar stond hij op om door het luikje te gluren. Zo kon hij toch zien wat zijn partner nodig had.

De onderzoekers concluderen dat chimpansees zich kunnen inleven in anderen en doelbewust hulp kunnen bieden. In eerdere experimenten met mensenkinderen lieten wetenschappers zien dat 2-jarigen een onbekende volwassene pas helpen als hij daarom vraagt. 3-jarigen bieden al spontaan hulp aan. Aan de ene kant lijkt het chimpanseegedrag veel op dat van de twee-jarigen, schrijven de onderzoekers, maar chimps helpen dus óók als ze niet precies weten wat ze moeten doen. Hulpgedrag in chimpansees en mensen wordt op een verschillende manier getriggerd, concluderen de primatologen.

De onderzoekers willen hun onderzoek graag herhalen met bonobo’s, de zustersoort van de chimpansee. Bonobo’s staan, meer nog dan de chimp, bekend als sociaal.

Bekijk een filmpje van het experiment op http://nrch.nl/6ev

    • Lucas Brouwers