Wie durft nog leiding te geven aan Ajax?

Ajax is terug bij af. De bestuurlijke crisis is in het voordeel van ‘kamp Cruijff’ beslecht. De wanorde is compleet, verhoudingen zijn verstoord. Hoe vindt de club nieuwe commissarissen? Wie durft er nog?

De Ajaxtop voor de Haarlemse rechter. Vlnr: directeur Henri van der Aat, juriste Barbara Stork, president-commissaris Steven ten Have en commissaris Marjan Olfers Foto Olivier Middendorp

Weer vijf namen op het kerkhof van oud-commissarissen van Ajax. In vier jaar – gelijk aan een benoemingstermijn van een Ajax-commissaris – sneuvelden er om verschillende redenen al negen. Met Steven ten Have, Paul Römer, Marjan Olfers, Edgar Davids en Johan Cruijff worden dat er nu veertien.

Gisteren maakte de raad van commissarissen van Ajax bekend het voor gezien te houden. De vijf maken plaats als zich geschikte opvolgers aandienen. Dat is geen wenkend perspectief. Ten Have en zijn drie medestanders zullen het met hun nemesis, medecommissaris Cruijff, eens moeten worden over hun eigen opvolging.

Los van de vraag wie nog een commissariaat bij Ajax ambieert, moeten de twee kampen er formeel ook nog samen zien uit te komen. Weinig personen stonden de afgelopen maanden boven alle partijen. Een vechtscheiding valt dus niet uit te sluiten.

Maar het grootste twistpunt was dinsdag door het Amsterdamse gerechtshof al weg gemasseerd: Louis van Gaal mocht niet worden benoemd tot algemeen directeur. President-commissaris Ten Have had niet voorzichtig genoeg gehandeld toen hij, zonder medeweten van Cruijff, met Van Gaal in zee ging. In een bodemprocedure zou deze benoeming daarom geen stand houden, oordeelde het gerechtshof. Het was de genadeklap voor de „niet-voetballers”, zoals Cruijff zijn gestudeerde medecommissarissen, en voor het gemak ook oud-international Edgar Davids, consequent neerzet.

Cruijffs overwinning werd gistermiddag extra benadrukt toen Danny Blind en Martin Sturkenboom, die tegen de zin van Cruijff op interimbasis in de directie zaten, aankondigden per direct op te stappen. Zij voelen zich niet langer gedekt door de terugtredende commissarissen die hen hadden voorgedragen. Vooral voor Blind, aanvoerder van de Ajax-ploeg die in 1995 de Champions League en de wereldbeker won, is het een treurige aftocht.

Jeroen Slop en Henri van der Aat vormen net als vier maanden geleden weer een tweekoppige directie. Juist dat gebrek aan slagkracht was in november de belangrijkste reden waarom Ten Have en zijn drie medestanders besloten buiten de dwarsliggende Cruijff naar een algemeen directeur te zoeken. Terug bij af dus, terwijl de sportieve en organisatorische malaise er in Amsterdam niet minder op is geworden in de afgelopen maanden van bestuurlijke verlamming. De vraag is hoe lang Van der Aat en Slop nog blijven zitten.

Er is het afgelopen half jaar wel veel duidelijk geworden over de onvoorwaardelijke steun van diverse geledingen binnen de club aan Cruijff. Het oordeel van het Amsterdamse gerechtshof dat Cruijff het nodige te verwijten valt bij de onvruchtbare zoektocht naar een directeur, is niet besteed aan een groot deel van de supporters en zeker niet aan de Cruijff-medestanders op jeugdcomplex De Toekomst.

Cruijff vindt dat hoofdtrainer Frank de Boer en de jeugdtrainers Wim Jonk en Dennis Bergkamp, ongeacht hun gebrek aan ervaring, leiding moeten geven. De directie moet daarbij slechts faciliteren. Cruijff wilde perse zijn vriend Tscheu la Ling als algemeen directeur, maar zijn medecommissarissen stelden dat de oud-Ajacied en zakenman te licht én niet boven elke twijfel verheven is. De voor iedereen aanvaardbare Marco van Basten haakte af nadat Cruijff de boel had getraineerd.

De vier overige commissarissen bedachten toen het plan Louis van Gaal te benoemen tot algemeen directeur. Een dubbele schop tegen de schenen van Cruijff: Van Gaal is zijn grootste vijand én werd achter zijn rug om binnengehaald. Het leek van de zijde van Van Gaal een poging Cruijff voor het hoofd te stoten. Gezien Cruijffs geschiedenis van halfslachtige bemoeienis met Ajax, was de verwachting dat hij wel weer zou vertrekken niet heel vreemd.

Het liep anders. Cruijff stond voor zijn troepen op De Toekomst en voor zijn eigen ‘Plan’. Hij kreeg steun van een groot deel van het publiek en zegevierde voor de rechter.

Als het niet de bedoeling van de vier commissarissen was Cruijff weg te jagen, en zij serieus dachten de aartsrivalen Cruijff en Van Gaal tot elkaar te kunnen brengen, dan zijn ze naïef geweest. Maar ze moesten iets, erkende ook het gerechtshof. Zij droegen verantwoordelijkheid en Ajax had toch een krachtige directie nodig. En een van de speerpunten was juist good governance, om de bedrijfsvoering los te trekken van de grillen van de vereniging en een einde te maken aan de verstrengeling tussen het verenigingsbestuur en de vennootschap. Dat is bij Ajax een moeilijke klus.

Met het vrijwillige vertrek van de raad van commissarissen is het risico weg dat hoofdsponsor Aegon het contract van 12 miljoen euro per jaar verbreekt. Die mogelijkheid zou de verzekeraar hebben kunnen benutten bij een gedwongen vertrek. Een financieel drama blijft Ajax zo bespaard. Voorlopig blijft het bij sportieve sores, bestuurlijke chaos, beschadigde reputaties en gekrenkte ego’s.

    • Bart Hinke