Veel en tegelijk heel weinig zien in de Bijlmerbajes

Nico Bick: P.I. Te bestellen via www.nicobick.nl, € 35,00 ***

Wat de meesten van ons hopelijk nooit in het echt te zien zullen krijgen, heeft Nico Bick gefotografeerd. Tussen 2006 en 2009 kreeg hij namelijk de mogelijkheid in de Penitentiaire Inrichting Over-Amstel, beter bekend als de Bijlmerbajes, te fotograferen. Nadat het Amsterdamse Stadsarchief zijn werk aankocht, heeft hij er nu ook een boek gemaakt.

Ook zonder inleiding zou dit boek nieuwsgierig maken om in te kijken, omdat een gevangenis tot de verbeelding spreekt. Maar door de tekst van bijzonder hoogleraar fotografie Frits Gierstberg wordt er een interessante dimensie aan het project toegevoegd, waardoor je anders naar de foto’s gaat kijken. Want wat is dit voor een plek, die niet privé is maar ook niet tot het publieke domein behoort? Wat zijn de architectonische eisen om een plek te creëren die een scheiding maakt met de wereld eromheen, maar ook tussen de gedetineerden en hun bewakers? Aan het zichtbare ontlenen wij onze identiteit, maar hoe zit het dan met het onzichtbare?

Het boek lijkt op een documentatiemap. Het dossiermap heeft gaten, waarschijnlijk ter verwijzing naar het gluren door de muren. Op de omslag de muren van de bajes. Aan de binnenkant een overzicht van de foto’s die Bick er gemaakt heeft, veel meer dan er in het boek zijn te vinden. De foto’s zijn afgedrukt op fotokaarten, die per soort ruimte een katern vormen. Per soort ruimte fotografeert Bick vanuit hetzelfde standpunt, waardoor elk katern een herhaling van een identieke ruimte lijkt, maar met minimale verschillen. Het bewijs dat er leven is in deze ruimtes. Het zijn prachtige foto’s die met een ambachtelijke vaardigheid zijn gemaakt. Observerend, objectief en afstandelijk.

Bicks manier van fotograferen heeft zich aan de omgeving aangepast. Alles is systematisch, afgedwongen door structuren en regels. Dezelfde eisen waaraan het gebouw moet voldoen, hebben ook de blik van Bick gestuurd. Hierdoor zien we heel veel, maar tegelijk ook heel weinig. Moet je iets ontoegankelijks ook ontoegankelijk fotograferen? De gedetineerden ontbreken, mochten niet gefotografeerd worden. Maar die toevoeging kunnen we ook aan onze verbeelding overlaten.

    • Sterre Sprengers