Kunduz leek zo’n strategische zet van Jolande Sap

Het leiderschap van Jolande Sap wordt morgen getest. Weer moet de leider van GroenLinks een onwillige achterban op sleeptouw nemen. Weer gaat het over Kunduz. Op het partijcongres in Utrecht zal zij zich moeten verdedigen tegenover leden die haar nog steeds verwijten dat zij de politietrainingsmissie in het Afghaanse Kunduz mogelijk heeft gemaakt. En dat voor een partij met pacifistische wortels.

Vijf ‘anti-Kunduz’-moties komen in stemming. Diplomatiek zijn de teksten daarin niet: „De steun voor de Kunduz-missie blijft steeds weer tot grote imagoschade voor GroenLinks leiden.” Of: „Er is in ernstige mate niet voldaan aan de toezeggingen die Jolande Sap heeft gedaan.” Of: argumenten om de missie te steunen „kunnen al een jaar lang niemand overtuigen”.

Drie moties roepen de fractie op steun aan de politiemissie in te trekken. Sap en haar Tweede Kamerfractie zullen er alles aan doen om te voorkomen dat deze een meerderheid halen. Gebeurt dat wel, dan heeft Sap een politiek probleem.

Zij moet dan kiezen of ze weer de confrontatie zoekt met haar eigen partij, of haar steun voor de missie in Kunduz intrekt. En die steun is voor het minderheidskabinet Rutte cruciaal: zonder leden van de oppositie is er geen parlementaire meerderheid voor de missie. Gedoogpartner PVV weigert categorisch. Door steun van de ChristenUnie, D66 en GroenLinks bleek de missie vorig jaar toch mogelijk.

Als Sap haar steun zou intrekken, dan kan het kabinet dat formeel negeren. Maar dat zou zeer ongebruikelijk zijn: Nederlandse militairen stel je niet bloot aan gevaar in het buitenland zonder een (liefst ruime) parlementaire meerderheid. Dat zijn de ongeschreven regels.

Een jaar geleden, toen Sap net leider was, verleende zij steun aan de missie. Dat leek toen strategisch een goede zet. Sap vestigde daarmee haar naam en positie als nieuwe leider, hoewel zij toen al Kamerlid Ineke van Gent, vicefractievoorzitter, niet meekreeg. Nu blijkt Kunduz voor GroenLinks een etterende zweer.

Ook als het congres geen moties aanneemt om steun voor de huidige missie in te trekken, zijn voor GroenLinks de problemen niet voorbij. Het kabinet onderzoekt nu namelijk uitbreiding van de missie. Het denkt aan het opleiden van grenspolitie of agenten uit andere provincies dan Kunduz. Het eerste is volgens een voorlichter van Sap „in de huidige omstandigheden uitgesloten” en ook het tweede ziet GroenLinks „niet zitten”. Het is afwachten of dat ook de definitieve standpunten zijn.

Kunduz is overigens niet het enige probleem van de fractie en haar leider. Er wordt over meer gemopperd. Zie de motie van jongerenorganisatie Dwars: „Het gaat GroenLinks niet bepaald voor de wind. Ons verhaal komt onvoldoende voor het voetlicht en GroenLinks spreekt bij te weinig mensen tot de verbeelding.”

Of neem de motie die is ondertekend door zeven afdelingen. Die klagen dat de partijtop al een jaar geleden heeft beloofd beter te communicatie met de leden. Maar pogingen daartoe „vormen vooralsnog geen coherent geheel en leiden niet tot zichtbare verbeteringen”.

Veel vreugde over hoe het met de eigen partij gaat, stralen al die moties niet uit. Hoewel het een duidelijk teken van onvrede is, is het moeilijk te zeggen hoe breed die leeft binnen de partij. GroenLinks is niet een partij zoals het CDA, waar alle neuzen het liefst de zelfde kant op staan, en elke afwijking van de consensus tot grote bezorgdheid leidt. Onenigheid is normaal.

Hoeveel zorgen partijleider Sap zich moet maken, zal morgen blijken bij de stemmingen. Maar dat een jaar na het fractiebesluit over Kunduz het morren doorgaat, kan bij de Kamerfractie toch geen vertrouwen wekken in haar vermogen de eigen leden te overtuigen.

Daar komt nog bij dat het ook binnen de eigen fractie niet lekker loopt. Daar is er voortdurende onenigheid over de koers, en bij sommigen twijfel over het leiderschap van Jolande Sap. Volgens andere partijen is de fractie van GroenLinks stuurloos en is er daarom ook moeilijk mee samen te werken.

Verschillende Kamerleden hebben twijfels over de toenadering die Sap regelmatig met de SP van Emile Roemer zoekt. Zij vinden dat GroenLinks daarmee te veel in de conservatief-linkse hoek terechtkomt. Ook zijn er terugkerende meningsverschillen over hoe GroenLinks zich in de Tweede Kamer in de kijker moet spelen.

Maar dat zijn weer allemaal problemen voor volgende week. Nu is het Kunduz dat alle aandacht van Sap vraagt. Zij moet morgen iets doen wat haar het afgelopen jaar nog maar moeizaam is gelukt: een meerderheid van de leden overtuigen van de wijsheid van de besluiten van haar eigen fractie over Kunduz.

    • Derk Stokmans