François Bayrou, populair omdat hij ‘zinkend schip’ wil redden

Nu Sarkozy lonkt naar de rechtse kiezer van van het Front National, stijgen de kansen van centrumpoliticus François Bayrou. Op pad met Bayrou in Bretagne.

Hij praat afgemeten, op vriendelijke toon, zonder echte stemverheffingen. Die ietwat eentonige uitspraak is het gevolg van het spraakgebrek dat hij als tiener moest zien te overwinnen: dit is hoe hij praat zonder onderbrekingen.

Maar François Bayrou schuwt de grote woorden niet. Hij heeft van ‘de waarheid zeggen aan de Fransen’ een van zijn belangrijkste campagnethema’s gemaakt.

En die harde waarheid volgens Bayrou is: Frankrijk is een zinkend schip, maar de traditionele politici van links en rechts reageren onverschillig, of met te avontuurlijke plannen. De boodschap slaat aan: in december stond Bayrou nog op minder dan 5 procent in de peilingen, maar sinds enkele weken haalt hij weer scores van 13 tot 15 procent.

Te weinig? „Die score nu is goed, onze campagne is nog maar net begonnen. Wij gaan het scenario van een tweede ronde met PS en UMP doorbreken”, zegt Bayrou op campagne in Alençon, een stad van 25.000 inwoners in het zuiden van Normandië.

Bayrou bezoekt er creatieve bedrijven, vrucht van samenwerking tussen overheid, onderwijs en industrie. Het zijn de internetstart-ups waar Bayrou een zwak voor heeft. De boerenzoon stond een kwart eeuw geleden zelf aan de basis van Télematic, de eerste ‘digitale krant’, vol praktische informatie voor landbouwers.

Het zijn vaak kleine bedrijven, met een tiental medewerkers. Een druppel op een hete plaat? „Deze sector is de enige die banen creëert. 700.000 in tien jaar. Geen enkele andere sector doet beter. Dat moeten we dus meer stimuleren.”

Dat wil hij onder andere door twee jaar de sociale lasten af te schaffen voor nieuwe werknemers bij bedrijven met minder dan 50 mensen in dienst. „Mijn enige maatregel die geld kost”, aldus Bayrou.

Hij neemt bewust afstand van de economische plannen van president Sarkozy en de socialistische presidentskandidaat François Hollande. Die zouden de dramatische economische situatie van het land – 1.600 miljard euro staatsschuld, 10 procent werkloosheid, een recordtekort van 70 miljard euro op de handelsbalans – alleen maar erger maken.

Bayrou profileert zich als het redelijk alternatief in het midden, met een plan voor de bevriezing van de staatsuitgaven, een ‘sobere overheid’ en stimulering van de creatieve economie. Vorige week kreeg hij nog lof van Sarkozy’s partij UMP voor dat economische programma. Eigenlijk hoort hij bij ons, zei minister van Financiën François Baroin.

Maar Bayrou heeft geen zin om in te gaan op die avances. Integendeel. „Dit is een gek, kwaadaardig plan, een staatsman onwaardig”, zegt hij als hij reageert op het uitgelekte plan van Sarkozy om een referendum te organiseren over de rechten van werklozen.

„Een referendum is een nuttig instrument. Ik ben er een warm voorstander van. Maar niet voor dit soort simplificaties. Sarkozy maakt van de werklozen zondebokken. Terwijl de werkloosheid het probleem is van dit land, niet zij die er het slachtoffer van zijn geworden.”

Bayrou noemt de plannen van de president, zoals ze morgen breed worden uitgesmeerd in een interview met Le Figaro Magazine, „verontrustend”. „Terwijl het huis in brand staat, gooit hij nog wat olie op het vuur. Hij voert campagne op kosten van de belastingbetaler, en zoekt ook nog eens volop de confrontatie. Hier zet je de eenheid van het land mee op het spel. Ik ken hem al lang, maar deze duidelijke verrechtsing had ik ook niet zien aankomen. Volgens mij is de president de controle een beetje kwijt.”

François Bayrou stond altijd bekend als centrum-rechts, dichtbij de gematigde vleugel van de rechtse UMP. Maar erg hartelijk waren de relaties met de UMP nooit, nadat hij in 2002 met zijn toenmalige partij UDF niet wenste deel te nemen aan de grote fusie op rechts, die leidde tot de oprichting van de UMP.

Toen Bayrou bij de presidentsverkiezingen in 2007 als derde man een opmerkelijk goede score haalde van 18,5 procent, weigerde hij een stemadvies uit te brengen voor Ségolène Royal (PS) of Sarkozy.

Die laatste nam wraak, door kaderleden van Bayrou’s nieuwe partij Mouvement Democrate (MoDem) weg te lokken en zo Bayrou te verzwakken. Maar lokaal bleef Bayrou over een stevige basis te beschikken.

Bayrou hoopt dat de verrechtsing van Sarkozy, zichtbaar in de voorbije campagneweken, hem in de kaart speelt. „Sarkozy neemt hier een groot risico, en ik weet zeker dat een groot deel van republikeins rechts het hier niet mee eens is. Het is ondenkbaar dat gaullistisch rechts voor een referendum over werklozen is. Wij staan voor een solidaire samenleving. Het in stand houden van die solidariteit bereik je niet met een referendum”, aldus Bayrou.

Hij ziet zich gesteund door een hard rapport van de Franse Algemene Rekenkamer, dat woensdag werd gepresenteerd.

„Onafhankelijke magistraten die ons ervoor waarschuwen dat we afstevenen op een regelrechte catastrofe, iets waar ik al ruim tien jaar op hamer. Wij hebben een torenhoge staatsschuld, we zijn Europees kampioen overheidsuitgaven en zijn het enige land van de Europese Unie dat meer invoert dan uitvoert. Je hoeft geen econoom te zijn om in te zien dat we zo onze sociale welvaart niet kunnen behouden”.

En wat zit er in voor mij, vraagt een arbeider van Carrier, een groot familiebedrijf dat innoveert met elektrische schoolbussen. „Wanneer gaat mijn loon weer stijgen?”

Bayrou spreekt ook hier zijn ‘harde waarheid’ en probeert de arbeider enig realisme bij te brengen. „Ik kan jou geen financiële beloften” doen, krijgt de arbeider te horen. Ik kan alleen proberen banen te behouden en nieuwe te creëren, zegt Bayrou.

Alleen al het hebben van een baan is in deze tijd het grootste goed, drukt Bayrou de arbeider op het hart. „Wees blij dat je voor een bedrijf kan werken dat er bewust voor kiest om veel toegevoegde waarde te creëren. Zo blijven de banen hier.”

Het is niet helemaal het antwoord waarop de arbeider had gehoopt. Maar hij drukt Bayrou wel vriendelijk de hand en neemt afscheid met een welgemeend ‘bonne courage’.

Goede moed.

    • Dirk Vandenberghe