Meer strafrecht is geen panacee

Wat men verder ook van het duo Opstelten en Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) kan vinden, deze bewindslieden hebben er wel de vaart in. Geen maand gaat voorbij zonder nieuw dynamisch plan. Het liberale duo heeft een heldere kijk op zijn missie. Die luidt dat Nederland veiliger moet worden. En het wapen daarvoor is meer strafrecht. Althans, een doelmatiger strafrecht, met meer ‘slagkracht’.

Daar kan niemand tegen zijn. Het betekent in dit geval de belofte om meer maatregelen, extra sancties en bijzondere straffen in allerlei vormen en maten mogelijk te maken. Het strafrecht als het elektrische gereedschap van de maakbare samenleving, als het ware.

Als maar niet alle heil van repressie wordt verwacht. Nederland wordt echt niet veiliger van alleen maar meer straf. Wel als er ook van meer preventie, betere integratie, meer perspectief voor de etnische onderklasse en een sterkere sociale cohesie sprake is. In recent onderzoek van de criminologen Bernasco en Weerman werd (voor de zoveelste keer) aangetoond dat er een duidelijk verband is tussen armoede, sociale achterstand, etnische herkomst en misdaad. Dat is hier niet bedoeld als goedpraterij noch een pleidooi om de vormingswerkers maar weer de wijk in te sturen. Maar slechts een herinnering aan de gecompliceerde maatschappelijke realiteit. Strafrecht, in welk volume of met welke ‘slagkracht’ ook, kan slechts één aspect van effectief veiligheidsbeleid zijn. De boodschap van de bewindslieden is in die zin te simpel.

Deze week maakten zij budget vrij om het aantal voorwaardelijke sancties met 6 procent te laten stijgen en het aantal elektronische enkelbanden te verdubbelen. Ook de borgsom als bijzondere voorwaarde zal zijn intrede doen. Daarnaast stellen zij een nieuwe „algemene vrijheidsbeperkende maatregel” voor. Die komt bovenop de al bekende gebieds-, straat- of huisverboden. Het gaat nu om reisverboden, het verbod vrijwilligerswerk met kinderen te doen, de plicht uit de buurt van slachtoffers te blijven en dergelijke. Feitelijk zijn dit varianten op het voorlopig intrekken van het rijbewijs.

Dit alles is bedoeld voor verdachten van relatief lichtere vergrijpen – namelijk die waarbij geen voorarrest mogelijk is. Het gaat vooraf aan de strafzitting. En dus aan het rechterlijk oordeel. Of deze nieuwe sancties straks door de beugel van de mensenrechter in Straatsburg kunnen, moet nog afgewacht worden. Is zo’n sanctie vóór het vonnis, inderdaad „noodzakelijk in een democratische samenleving”? Komt er compensatie als de verdachte vrijspraak krijgt? ‘Meer slagkracht’ kan ook uitlopen op stuntwerk met burgerrechten.