Landen gaan wel vaker failliet

De kans dat Griekenland op 20 maart bankroet gaat, wordt steeds groter. Vier vragen over een Grieks faillissement.

Melle Garschagen Redacteur Macro-economie

1Wat betekent het als een land failliet gaat?

Financiële puristen vinden de term faillissement verkeerd. In tegenstelling tot een bedrijf kan een land niet de deuren sluiten en ten onder gaan. Ook kunnen winstgevende Griekse eilanden niet als bedrijfsonderdelen worden verkocht aan een nieuwe eigenaar. De Griekse staat blijft bestaan. Frankrijk bestaat nog steeds terwijl het land acht keer failliet is gegaan tussen 1500 en 1800. Ook Spanje heeft dertien faillissementen, tussen 1500 en 1900 weten te doorstaan. Recent zijn Rusland (1998) en Argentinië (2002) failliet gegaan.

Een land is bankroet als de regering niet aan haar internationale betalingsverplichtingen wil voldoen. De rekeningen worden niet langer betaald. Staatsobligaties die het land heeft uitgegeven om de staatsschuld te financieren worden niet, of slechts deels, ingelost. De verplichting te betalen wordt weggestreept, waardoor de staatsschuld kleiner wordt.

2Wie betaalt als Griekenland failliet gaat?

In eerste instantie betalen de obligatiehouders de rekening. Zij zien hun inleg (deels) niet meer terug. Griekenland heeft een schuld van 350 miljard euro. Ongeveer een kwart is in handen van Griekse banken, pensioenfondsen, overheidsinstellingen en de centrale bank. Banken, vermogensbeheerders, pensioenfondsen en investeerders als hedgefondsen bezitten circa 110 miljard euro. De Europese Centrale Bank is goed voor 50 miljard euro. Het Internationaal Monetair Fonds en het Europese noodfonds hebben inmiddels 75 miljard aan Griekenland geleend.

Als Griekenland besluit de rekeningen niet te betalen, wordt niet iedereen geraakt. De leningen verstrekt door het IMF zijn beschermd. Dat is wel logisch. Het IMF is als noodmiddel bereid geld te lenen aan landen die alleen nog maar tegen exorbitante rente elders terecht kunnen. In ruil wil het IMF de zekerheid als eerste het geld terug te krijgen. Ook noodfonds EFSF zegt vooraan te staan in de rij van schuldeisers.

Banken, pensioenfondsen en investeringsmaatschappijen buiten Griekenland kunnen een Grieks faillissement waarschijnlijk wel aan zonder in de problemen te komen. De Griekse uitstaande schuld is nog geen 4 procent van de totale obligatiemarkt van de eurozone (totaal 6.900 miljard euro). Wel wordt gevreesd wat er gebeurt als de faillissementsverzekeringen (zogenoemde credit default swaps) die investeerders op Griekenland hebben afgesloten, moeten worden uitbetaald als Griekenland in gebreke blijft. Bij zo’n verzekering sluit een belegger een contract af met een bank, een andere investeringsmaatschappij of een verzekeraar. De bank of verzekeraar die belooft uit te keren, kan de verzekering weer hebben afgedekt met een andere verzekering bij een andere bank. Niemand weet hoelang deze keten is en wie uiteindelijk de rekening betaalt bij een Grieks faillissement. Sommige economen zeggen dat de markt voor Griekse faillissementsverzekeringen beperkt is, anderen zeggen dat een gevaarlijke kettingreactie goed mogelijk is, temeer omdat de financiële wereld na vier jaar crisis is verzwakt.

3Hoe arm wordt Griekenland bij een faillissement?

Een faillissement lijkt een aantrekkelijke manier voor landen om van hun schulden af te komen. Maar ze betalen een prijs. Investeerders zullen het land wantrouwen en het zal een tijd duren voor ze bereid zijn weer Griekse staatsleningen te kopen. Ook zullen ze een hoger rentetarief verlangen, aangezien het risico hoger is geworden. Ook al zou Griekenland zijn economie weten te hervormen, het stempel van wanbetaler blijft een paar jaar plakken.

Schadelijker zijn de gevolgen voor de Griekse banksector. Die zal, zonder steun van de ECB en het Europese noodfonds, failliet gaan. Griekse banken zijn immers grote investeerders in Griekse staatsleningen. Ook zullen spaarders (nog meer) geld weghalen bij de banken als duidelijk wordt dat een faillissement onafwendbaar lijkt. Griekse banken zullen niet meer in staat zijn leningen te verstrekken aan particulieren en bedrijven, waardoor de recessie in Griekenland alleen maar dieper wordt. Ook zullen Griekse pensioenfondsen minder kunnen uitkeren.

4Kan Griekenland uit de euro worden gezet?

Er is geen economische wet die voorschrijft dat Griekenland bij een faillissement uit de monetaire unie moet. Sterker, als Griekenland een akkoord bereikt met de banken over kwijtschelding is dat een vorm van, weliswaar gecontroleerde, wanbetaling. En juist zo’n akkoord is vereist om een nieuwe ronde steun van de eurolanden te krijgen. Als Griekenland uit de euro gaat, is dat een politiek besluit. Volgens de huidige Europese regels kan een land alleen vrijwillig of in overleg uit de Europese Unie treden. Er is niet voorzien in de mogelijkheid wel uit de euro en niet uit de EU te treden. Maar in crisistijd is alles vloeibaar, en dat geldt dus ook voor de regels.

Mocht er een manier worden gevonden om Griekenland uit de eurozone te werken, dan heeft dat voor- en nadelen. Griekenland kan de nieuwe munt zwakker maken, waardoor Griekse producten in het buitenland aantrekkelijker worden. Als gevolg trekt de economie aan. Het grootste nadeel is dat de Griekse schuld in euro’s blijft uitgedrukt. Als de drachme na uittreding wegzakt, zal de Griekse schuldenberg groeien.