Iran wil buffer niet verliezen

Iran en Syrië lijken de allerbeste vrienden, maar hun relatie wordt bepaald doordat zij hun vijanden delen. Voor Iran is Syrië een bufferstaat tegen aartsvijand Israël en een doorvoerland voor geld en wapens voor de Libanese beweging Hezbollah, zijn ideologische en religieuze bondgenoot. Daarnaast is het een „verzetspartner” tegen de dominantie van de VS in de regio en een springplank om Palestijnse bewegingen te steunen.

Dat de regeringen politiek goed met elkaar overweg kunnen is opmerkelijk. Iran is een islamitische shi’itische republiek met een Perzische cultuur en religie, Syrië een ouderwetse Arabische staat waar één leider en zijn Ba’ath-partij het voor het zeggen hebben. Iran is een rijk olieland dat het zich – tot nu toe – kon veroorloven spelbreker te zijn in de door wereldmachten gedomineerd krachtenveld. Syrië is arm en etnisch verdeeld.

Iran, de dominante factor in het bondgenootschap, is zichtbaar aanwezig in Syrië. In de Syrische hoofdstad Damascus zie je in Iran geproduceerde taxi’s, cakejes en luchtverwarmers. Belangrijke infrastructurele projecten worden uitgevoerd door Iraanse bedrijven.

Iraanse pelgrims reizen jaarlijks met miljoenen naar de moskee van Zeinab, zuster van de belangrijkste shi’itische heilige imam Hussein. Ze leggen poppen langs de muren van het heiligdom nabij Damascus om hun wensen te doen uitkomen, en gaan naar de bazaar voor koopjes.

„In Damascus zie ik alleen maar mensen die blij zijn met Iran”, zegt Mostafa Afzalzadeh, journalist van het Iraanse conservatieve persbureau Fars. Hij is net terug van twee weken Syrië. „Mensen zijn trots op Iran en Hezbollah, maar dat hoor je niet in westerse berichtgeving.”

Sommige Syriërs denken er anders over, getuige de ontvoeringen van Iraanse pelgrims en vijf Iraniërs die volgens Syrisch verzet van de Iraanse revolutionaire garde waren. Volgens het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken gaat het om ingenieurs bij een elektriciteitscentrale.

„Iran zal er veel aan doen om Assad in het zadel te houden”, zegt Mashallah Shamsolvaezin, een analist die lang in Syrië woonde en in Iran onder druk staat wegens kritiek op de regering. Hij wil niet zeggen of hij weet of denkt dat Iran actief is in Syrië. Hij onderstreept dat de Syrische machthebbers al decennia lang geen hulp nodig hebben.

Als Assad valt en Iran zijn bondgenoot verliest, is er altijd nog Irak, waar Irans invloed groeit, zeggen Iraanse politici. „Het betekent in elk geval niet het einde van Irans regionale invloed”, zegt Shamsolvaezin.

Volgens Iran is het geen toeval dat er in Syrië net als in Iran onverklaarbare explosies zijn. De islamitische republiek zegt het dat het Westen de opstandelingen ook militair steunt, zoals in Libië gebeurde, en in Iran met afscheidingsbewegingen.

Fars-journalist Afzalzadeh, die de Iraanse machthebbers steunt, denkt dat de internationale media, gedomineerd door het Westen en Arabische bondgenoten, de wereldopinie willen overtuigen dat het Syrische regime omver moet worden geworpen. „CNN en Al-Jazeera nemen beweringen van de Syrische oppositie klakkeloos en doen pro-Assad demonstraties in Damascus af als „georkestreerd”, zegt Afzalzadeh. „Ik heb met eigen ogen gezien hoe de satellietzenders het over opstanden in de hoofdstad hadden, terwijl er niets gebeurde.” Afzalzadeh maakt zich „gelukkig” geen zorgen dat zulke beelden ook in Iran doordringen. In Iran mogen buitenlandse televisiezenders bijna niet werken.