Ga een tijd de straat op

Bezuinigingen leiden tot creativiteit: die mening duikt in de cultuurdebatten nog wel eens op. Geen geld? Wees inventief met houtjes en touwtjes, wie afhankelijk is van overheidssubsidies kan immers nooit echt subversief zijn.

Amerikaans componist Harry Partch (1901-1974) zou ermee hebben ingestemd. Niemand beantwoordde beter aan het romantische beeld van de artistieke buitenstaander. Zijn anarchistische oeuvre ontsnapt aan elk genre, de omschrijving ‘microtonale gamalanblues’ komt wellicht in de buurt. Dat er in de westerse muziek maar twaalf noten in een octaaf pasten, beschouwde hij als een complot van de blanke muziekelite. Dus bouwde hij een orgel met 43 noten in één octaaf.

Ook bedacht hij onder meer de ‘Quadrangularis Reversum’, een bizar gemodelleerde marimba. En wie vanavond het concert van het ensemble Ictus in Amsterdam bezoekt, weet welk geluid een gestemde granaathuls uit de Eerste Wereldoorlog maakt. Helaas klinken er dan geen originele instrumenten van Partch: die worden door de erfgenamen als kostbare museumstukken bewaakt.

Die grote omzichtigheid druist in tegen de avontuurlijke geest van Partch. Tijdens de Grote Depressie koos Partch voor een zwerversbestaan. Hij reisde in goederentreinen het land door en kon zich zo eenvoudiger overgeven aan zijn voorkeur voor drank en mannen. Hij hield van de onderkant van de samenleving. Bij zijn zwerftochten bleef hij ook muzikaal experimenteren, bijvoorbeeld door de resonantie van diverse whiskyflessen te testen.

Echt arm zou hij toch niet blijven. Dankzij fondsen en bewonderaars kon hij zich fulltime richten op zijn muziekmissie. In de geest van de jaren 60 gaf hij geen concerten maar theatrale rituelen. Partch inspireerde Philip Glass en Tom Waits, maar bleef altijd een buitenbeentje. Componisten die krap komen te zitten, kunnen een voorbeeld nemen aan Partch. Ga een tijdje de straat op. En onthoudt de bijbelse woorden waaraan Partch de grootste hekel had: ‘Ga en zondig niet meer.’

Harry Partch, door Ictus. 9/2 Muziekgebouw aan ’t IJ. 20u live op Radio 4.

    • Floris Don