De Khan maakt in Uruzgan nu weer de dienst uit

Nederlandse projecten hebben Uruzgan geholpen. Maar het voornaamste doel van de missie – het bestuur van de provincie verbeteren – is mislukt.

De nieuwe gevangenis die in de Afghaanse provincie Uruzgan is gebouwd met Nederlands geld is net af. Rahmatullah uit de naburige provincie Kandahar is een van velen die er opgesloten zitten. Voor hem is het nieuwe gebouw „oké”, zegt hij over de telefoon.

Maar het nieuwe onderkomen is niet zijn grootste zorg. Achter de tralies wacht hij namelijk al maanden op een rechtszaak die er maar niet komt. Rahmatullah is aannemer. Hij leidde de aanleg van een weg, tot hij twee jaar geleden door de mannen van de machtigste krijgsheer van Uruzgan, Matiullah Khan, van het project werd gehaald. Khan werd onlangs politiecommandant.

Rahmatullah had het contract binnengesleept, maar werd niet geduld in het gebied van ‘de Khan’, vertelt hij. Hij is nooit ergens formeel van beschuldigd en betwijfelt of het ooit tot een gerechtelijk oordeel komt. Pogingen van hem en zijn familie om hem vrij te krijgen zijn mislukt. „Ik kan geen rechtszaak beginnen in Uruzgan, Matiullah is te machtig.”

De macht van Matiullah Khan is na het vertrek van Nederland alleen maar groter geworden, zegt Dokter Baki, de tribale leider die van 2006 tot 2010 regelmatig contact had met de Nederlanders. Hij weet dat een van de belangrijkste doelen van Nederland in Uruzgan was om een beter bestuur op te zetten en mannen als Matiullah te stoppen.

Juist door deze spoilers, zoals zij worden genoemd, functioneerde het bestuur van Uruzgan niet en zou het er ook niet veiliger op worden. Nederland wist de oom van Matiullah, Jan Mohammed Khan, af te zetten als gouverneur van de provincie. Maar toen de Nederlandse militairen in 2010 vertrokken, deden de Amerikanen weer zaken met hem. Sinds Jan Mohammed vorig jaar werd doodgeschoten, is zijn neef Matiullah oppermachtig.

Deze week werd een nieuw hoofd van de provinciale raad gekozen, een stamgenoot van Matiullah. De gouverneur van Uruzgan die niet altijd doet wat Matiullah wil, is gevraagd te vertrekken. Het finale oordeel ligt bij president Hamid Karzai.

Dokter Baki benadrukt dat het op dit moment „voor de gewone Afghaan” wel rustiger is dan vroeger in Uruzgan. „Matiullah duldt geen tegenstand, en heeft met ferme hand gebieden onder controle.” Volgens Baki stijgt daarmee de populariteit van de krijgsheer. „Mensen kunnen ineens weer door Uruzgan rijden zonder dat ze worden aangevallen.”

Anderen in Uruzgan noemen Matiullah een dictator en vrezen dat de rust tijdelijk is. Ze verwachten dat zijn vijanden er als het weer beter wordt alles er aan zullen doen om hem te doden.

Dat het beter gaat in Uruzgan, komt volgens Dokter Baki ook door de Nederlandse projecten. Hij noemt de weg naar Chora, die Nederland dertig miljoen heeft gekost. De landingsbaan waar Nederland een bijdrage aan heeft geleverd. En het contract met Kam Air, de Afghaanse luchtvaartmaatschappij die met Nederlands geld regelmatig op Uruzgan vliegt. De tribale leider roemt het nieuwe gevangenisgebouw. Maar Baki weet ook dat rechtspraak voor mannen als aannemer Rahmatullah uitblijft. „Nederland kon een gebouw neerzetten, maar het hoofddoel van Nederland om een rechtvaardiger Uruzgan te krijgen is mislukt.”