Trekken, pompen, kermen: arme Brandon

Shame. Regie: Steve McQueen. Met:Michael Fassbender, Carey Mulligan, Nicole Beharie. In: 20 bioscopen. ***

De camera staat op kruishoogte terwijl Brandon (Michael Fassbender) naakt door zijn appartement banjert. Zo leren we meteen de echte hoofdrolspeler van Shame kennen: Brandons penis. Het is een hardwerkende penis. Een doordeweekse dag betekent meervoudige masturbatie, ranzig gluren en chatten op de laptop, prostitutiebezoek en het oppikken van een ‘one night stand’ die wordt afgewerkt bij een parkeerplaats waar behulpzaam ‘fuck’ op een muur is gespoten.

Trekken, pompen en kermen. Arme Brandon: hij is verslaafd. Shame gaat over seksverslaving, de olifant in de kamer in onze gepornoficeerde samenleving. Brandon, op het eerste gezicht een geslaagde ‘player’ die iets goed betaalds doet op een chic kantoor in New York, blijkt een ziekelijk, desperaat mens. Zijn jacht op orgasmes is beschamend, sluit hem op in een emotioneel vacuüm. Tot een ongenode gast, zijn zusje Sissy (Carey Mulligan), de façade doorboort. Een loungezangeres die zich juist als een verweesd babyaapje aan iedereen vastklampt. Dat kets af op Brandons contactangst.

Shame is bij vlagen briljant waar hij Brandons worsteling toont. Zoals die flirt in de metro, waarbij zijn vrolijke knipogen ongemerkt omslaat in de glazige blik van het roofdier, of beter, de verkrachter. De psychologie overtuigt minder. Halverwege neemt Brandon zich voor zijn verslaving te lijf te gaan. Laptop, vieze dvd’tjes en pornoblaadjes gaan bij het vuilnis, hij zoekt liefde bij een puur natuurmeisje in onsexy onderbroek, en faalt jammerlijk. Volgt een reis naar het eind van de nacht, een zielige neukodyssee waarbij Brandon zijn gerief zelfs zoekt in een homoclub, dieptepunt van verloedering kennelijk.

Zo'n strikte onverenigbaarheid van seks en intimiteit, die zo bedreigend is dat Brandon op slag impotent wordt, voelt als een schrijftafelabstractie. Shame krijgt dan iets schematisch en belerends, wat me doet denken aan de ‘Choose Life’-monoloog van junkie Renton in de film Trainspotting. Mensen denken dat heroïne louter gaat over misère, dood en wanhoop, sneert Renton. Ze vergeten het voornaamste: dat heroïne lekker is. „Waarom zouden we het anders doen? Zo stom zijn we niet.”

Shame doet voor seksverslaving wat films van Reefer Madness tot Christiane M. deden voor drugsverslaving. Hij waarschuwt, maar overtuigt niet echt. We zien Brandon leeg in de verte of wanhopig in de spiegel staren. Bij elk orgasme grimast hij alsof ze een spijker in zijn vlees slaan. Een eenzame flagellant: je begrijpt hem niet, en zijn gedrag nog minder.

    • Coen van Zwol