Sympathiek, maar gevaarlijk dicht bij toeristencinema

El sonido del bandoneón. Regie: Jiska Rickels. In: Het Ketelhuis, Amsterdam; daarna tournee langs diverse filmhuizen. ***

Van kerk naar bordeel. Zo vat een bandoneonrestaurateur de geschiedenis van het instrument lachend samen. Eind negentiende eeuw werd het in Duitsland gebruikt om psalmen mee te begeleiden. Vermoedelijk nam een Duitser die naar Argentinië emigreerde het instrument mee naar zijn nieuwe vaderland, waarna de bandoneon al snel een plaats veroverde bij het spelen van tangomuziek. Dat gebeurde eerst in door gangsters gefrequenteerde bordelen, daarna op respectabeler plekken. Inmiddels is het instrument in Argentinië een schaars goed, zo blijkt uit El sonido del bandoneón (‘De klank van de bandoneon’). De documentaire van Jiska Rickels, die eerder 4 Elements maakte, ging vorig jaar in première op het IDFA en maakt deze maand een rondje langs diverse filmhuizen – zo’n tournee is wel passend bij een film over muziek.

Omdat de tango inmiddels populaire wereldmuziek is geworden, kopen toeristen in Buenos Aires nog wel eens een instrument als souvenir. Doordat er bijna geen nieuwe bandoneons gebouwd meer worden, is er daardoor in Argentinië een schaarste aan nog goed klinkende instrumenten ontstaan. Studenten moeten daarom oefenen op bandoneons die ze zelf maken van lege wijnpakken. Kun je toch de vingerzettingen nadoen en duwen en trekken aan de balg.

El sonido del bandoneón omarmt schaamteloos alle folkloristische clichés over de volkscultuur van Argentinië: van de gaucho’s en het Pachamama-ritueel van de indianen, tot uitspraken over de typisch geachte melancholie van het instrument. Als een van de muzikanten die Rickels filmt weer eens over de ziel van zijn instrument begint, sputtert de nuchtere restaurator tegen dat hij niet aan poëzie doet, maar aan techniek. El sonido del bandoneón zit met zijn bovenmatige interesse in kleurrijke folklore soms gevaarlijk dicht tegen toeristencinema aan, maar heeft het hart op de goede plaats: redt de bandoneon!