‘Ik heb ontzag voor Grossman’

Nederland, Amsterdam, 28 september 2011 Marja Vuijsje, auteur Foto: Merlijn Doomernik Marja Vuijsje/ Foto Merlijn Doomernik

Wekelijks verklaart een Bekende Nederlander in de Boekenbijlage van NRC Handelsblad de liefde aan een boek. In een serie literaire liefdesverklaringen deze week: auteur Marja Vuijsje over David Grossman.

‘Oh God, daar moet ik voor op vakantie. Dat dacht ik bij het zien van Een vrouw op de vlucht voor een bericht, een roman uit 2009 van de Israëlische schrijver David Grossman. Het is een enorme pil van bijna 900 bladzijdes. En kan een eindredacteur het niet wat inkorten, dacht ik nog. Na het lezen van het boek ben ik daar op teruggekomen. Ik ging er helemaal in op. Er staat geen woord te veel in.

Een vrouw op de vlucht voor een bericht speelt zich af in het hedendaagse Israël. Centraal staan Ora, haar twee zoons en de twee belangrijkste mannen uit haar leven. Samen met haar jongste zoon Ofer maakt Ora de afspraak een wandeling te gaan maken door Israël. Zijn militaire diensttijd zit er net op.

„Hun wandeling gaat echter niet door. In de vroege ochtend voor de trektocht blijkt dat Ofer zich heeft aangemeld voor een militaire herhalingsoefening op de Westelijke Jordaanoever. Terroristen uitschakelen, noemt hij dat. Ora brengt haar zoon in een taxi naar de verzamelplek.

„Daar laat ze Ofer met pijn in het hart achter. Bij thuiskomst besluit ze de trektocht toch te gaan maken. Samen met haar belangrijkste jeugdliefde. Ze laat alles achter zich, radio, krant, mobiele telefoon. Ze wil niets horen over de militaire actie waarbij Ofer betrokken is. Bang als ze is dat ze het bericht zal ontvangen dat Ofer bij de militaire actie om het leven is gekomen.

„Grossman verwerkte in zijn roman de cadans van de wandeling. Als ik vastzit met schrijven, of wanneer andere dingen me dwarszitten, loop ik weleens 20 à 25 kilometer op een dag. Ik kan dan weer om me heen kijken en mijn zorgen van een afstand bezien. Hetzelfde zie je gebeuren bij Ora. Als zij met haar wandeling begint, ligt ze zo met zichzelf overhoop dat ze nauwelijks ziet waar ze loopt.

„Maar in de tweede helft van het boek begint ze om zich heen te kijken. Ze ruikt en ziet het land. Ze komt tot de ontdekking dat haar vlucht eigenlijk helemaal niet vruchtbaar is. In Israël kan ze namelijk niet ontkomen aan de strijd. Waar ze ook loopt, overal ziet ze de gedenktekens voor de jongeren die in de oorlog gesneuveld zijn.

„In augustus 2006, toen Grossman volop bezig was met deze roman, trof een anti-tankraket in Zuid-Libanon de tank van zijn twintig jaar oude zoon Uri. Hij was op slag dood. Twee dagen daarvoor had Grossman nog samen met de Israëlische schrijvers A.B. Yehoshua en Amos Oz de Israëlische staat opgeroepen tot een staakt-het-vuren.

„Ondanks dat verschrikkelijke verlies is Grossman niet cynisch of wraaklustig geworden. Ik heb daar veel ontzag voor. In Een vrouw op de vlucht voor een bericht probeert Grossman de logica van de oorlog te begrijpen. Hij maakt op een prachtige manier inzichtelijk wat het met mensen doet als ze zich voortdurend omringd voelen door vijanden. Ze moeten zich wel bezighouden met wat Grossman steeds omschrijft als ‘de toestand’.

„Het verlies van zijn zoon heeft zwaar op Grossman gedrukt. ‘Ik denk niet dat ik dit boek kan redden,’ zei Grossman tegen zijn goede vriend Amos Oz, vlak nadat hij het nieuws over zijn zoon gehoord had.

Oz had daarop een onvergetelijk antwoord: ‘Ik denk dat dit boek jou gaat redden’.”

    • Roderick Nieuwenhuis