Dit lijkt geen Europa, dit is eerder Paraguay

Griekse artsen die tot voor kort werkten in de derde wereld, werken nu in eigen land. „We staan aan het begin van een humanitaire ramp.”

A pedestrian passes a beggar off Athens' main Syntagma Square, on Friday, Feb. 3, 2012. Unions and employers' associations in Greece on Friday rejected private-sector wage cuts, as demanded by the country's international bailout lenders if Athens is to receive a crucial, second rescue package. The impasse appeared to be holding up final negotiations for massive new debt agreements _ a eurozone finance ministers' meeting, which had been expected for Monday to back the new proposals, was postponed to later in the week. (AP Photo/Dimitri Messinis) AP

Correspondent Zuidoost-Europa

Perama. De Griekse mannen en vrouwen in de wachtkamer steken merkwaardig af tegen de posters aan de wand. De donkere kindjes daarop, met vertederende ogen in een stoffige, kale omgeving, verraden waar de ‘Dokters van de Wereld’ normaal hun werk doen: in ontwikkelingslanden.

Maar als gevolg van de eurocrisis werken ze hier, in Perama, een voorstad van havenstad Piraeus. Hun patiënten zijn blank en van middelbare leeftijd. Ze lijken niet ondervoed, maar gaan wel armoedig gekleed, in vale spijkerbroeken, trainingsjacks en mutsen.

Terwijl gezanten van de Europese Unie, het Internationaal Monetair Fonds en banken op hoog niveau onderhandelen over de redding van Griekenland anticiperen de hulpverleners in Perama al op de ondergang van hun land. Griekenland hoort niet meer bij de rijke landen, vrezen ze. En mogelijk binnenkort ook niet meer bij de eurolanden.

„We staan hier aan het begin van een humanitaire ramp”, zegt Nikitas Kanakis, directeur van de Griekse afdeling van Dokters van de Wereld. Alsof hij het over een Afrikaans ontwikkelingsland heeft.

Twee jaar bestaat de kliniek in Perama, een van de vier klinieken van de van oorsprong Franse artsenorganisatie in Griekenland. Bedoeld om immigranten uit derdewereldlanden te helpen die in Griekenland op straat belanden. Maar sinds acht maanden komen er vier keer zoveel autochtone Grieken naar de klinieken als voorheen, zegt Kanakis.

In theorie is iedereen in Griekenland verzekerd. Toch zitten de wachtkamers vol, met mensen die buiten de boot zijn gevallen omdat ze de verzekeringspremie of de eigen bijdrage voor medicijnen niet kunnen opbrengen. Bij de overvraagde staatsziekenhuizen, die zwaar moeten bezuinigen, hoeven ze niet aan te kloppen. Om capaciteit voor Griekenland te scheppen heeft Dokters van de Wereld de medische hulp aan Algerije beëindigd en ook besloten niet naar Somalië te gaan.

Functionarissen van het rijtje internationale organisaties dat belast is met de bezuinigingen in Griekenland geven toe dat ze zich op het land hebben verkeken. Ze hadden snellere positieve resultaten verwacht: structurele hervormingen, uitgevoerd door een redelijk functionerende overheid. Maar nog te veel blijft bij het oude, door onkunde en onwil in een bestuursapparaat dat decennia de verkeerde mensen naar de hoogste plekken bevorderde.

„Misschien was ik naïef”, peinst een hooggeplaatste betrokkene die anoniem wil blijven. „Ik verwachtte een zekere deskundigheid in een eurozoneland. Maar dit is eerder vergelijkbaar met Argentinië of Paraguay.”

Intussen voelt de bevolking de gevolgen van de lagere inkomens en hogere belastingen. Longarts Meropi Maudeou (50) draait in Perama vrijwilligersdiensten. Tegenover haar zit Nikos Daskalakis (50). Hij raakte vijf jaar geleden zijn baan op de scheepswerf kwijt. Griekenland kon de concurrentie met China niet aan, je zag het aankomen. Nikos begon een buurtwinkel, van het soort waarin Griekenland grossiert, met kranten, sigaretten, melk, frisdrank en snoep. Gezellig, maar zonder veel omzet. „We maakten zakelijke fouten”, zegt hij. Een jaar geleden moest de zaak dicht. Sindsdien kan hij geen verzekeringspremie meer betalen.

Longarts Maudeou, een gescheiden moeder van twee kinderen, zegt dat de snelle verslechteringen ook haar een gevoel van onveiligheid geven. „Ik ben middenklasse. Het is voor mij al moeilijk.” Ze verkettert de corrupte politieke klasse en het kapitalisme. Op de vraag of de regering dit op gaat lossen, lacht ze hard en cynisch.

Sinds Griekenland in 1981 lid werd van de Europese Gemeenschap is er veel veranderd. De ergste armoede is ondervangen. Het leven van veel burgers is gemakkelijker. Jongeren zijn hoogopgeleid. Er is individuele welvaart. De overheid schiep veel banen.

Maar het is een dikke vernislaag op een verwaarloosde staat. In de buitenwijken van Athene is dit met het blote oog te zien. Veel huizen zijn prachtig. Maar ertussen liggen onverzorgde stukken groen. Stoepen ontbreken of houden plotseling op. Daar is Griekenland slechts een luxere uitvoering van een typische Balkanstaat.

Afgelopen oktober verscheen, voor het eerst, een gedegen studie naar de Griekse overheid. Daaruit doemt een schokkend beeld op, van hiërarchisch georganiseerde departementen en ambtenaren die kleine koninkrijkjes leiden. Overleg daartussen is uitzonderlijk, er is geen ‘institutioneel geheugen’. Ministers lieten op hun laatste werkdag systematisch dossiers door de versnipperaar halen en harde schijven wissen.

Het is de vraag of dit verandert. Griekenland wordt nu geregeerd door de partijloze technocraat Lukas Papademos. Hij leidt een intern sterk verdeeld kabinet. Een diplomaat van een Europees land omschrijft de politieke praktijk als „feodaal” en heeft het over „clans”.

Er is kortom een revolutie nodig om te voldoen aan de eisen van EU, ECB en IMF. Dat vinden de Grieken zelf ook. Maar dat besef dringt door nu het bijna te laat is.

    • Marloes de Koning