We zijn onszelf een raadsel

Otto Patijn: Een man vroeg eens aan Picasso waarom hij de mensen niet schilderde zoals ze werkelijk waren. Picasso vroeg wat hij bedoelde. De man toonde een foto van zijn echtgenote. ‘Uw vrouw is wel erg klein en plat. Nietwaar?’, vond Picasso.

De mens reflecteert op zichzelf, waaruit een mensbeeld ontstaat. Ziet hij zichzelf als soort onder andere soorten, als kroon op de Schepping, of als een genenpakket dat streeft naar voortbestaan?

In al deze beelden spelen we impliciet ook de rol van waarnemer, getuigen we van bewustzijn. De vraag naar een mensbeeld lijkt in eerste instantie de vraag naar voorstellingen als mens. We vergeten daarbij vaak dat we als het ware onszelf ‘in’ onszelf tegenkomen. Naïef beschouwd ontstaat nu het beeld van een over zichzelf reflecterende mens in een oneindige reeks reflecties, het ‘Droste-effect’. Een waar mensbeeld als voorstelling is als zodanig onmogelijk. Wij zijn onszelf meer raadsel dan we denken.