Palestijnen sceptisch over verzoening

Analyse

De Palestijnse rivalen Al-Fatah en Hamas gaan samen regeren. Maar onderweg naar een echte verzoening doemen nog heel wat problemen op.

Mahmoud Abbas kan weer lachen. Met een dikke grijns zoende de Palestijnse president en Fatah-leider gisteren in Doha, Qatar, zijn rivaal en Hamas-leider Khaled Meshaal. Driemaal. De afgelopen weken deden in Ramallah geruchten de ronde dat Abbas depressief was en wilde stoppen.

Nu lijkt het er toch naar uit te zien dat er een positief slot komt aan de jarenlange Palestijnse tweespalt. Gisteren tekenden de leiders van Fatah en Hamas een akkoord voor een interim-regering van onafhankelijke technocraten, met Abbas aan het hoofd, die nieuwe verkiezingen moet voorbereiden.

Na de laatste, door Hamas gewonnen verkiezingen, in 2006, ontaardde een kortstondige eenheidsregering van Fatah en Hamas in een hevige burgeroorlog. Sindsdien heeft Hamas de door Israël geblokkeerde Gazastrook in handen en regeert Fatah de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever. Eerdere verzoeningspogingen tussen de Palestijnse facties mislukten, het wantrouwen zat te diep.

Maar Fatah beseft dat eenheid een eerste vereiste is voor het zich andere doelen – zoals een onafhankelijke Palestijnse staat – kan stellen. Dat bleek eens te meer uit het document waarmee de lidmaatschapscommissie van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties onlangs de Palestijnse aanvraag voor toetreding tot de VN afwees. De Palestijnse verdeeldheid was een belangrijke reden.

De fundamentalistisch-islamitische beweging Hamas wil, nu in Egypte en Tunesië Moslimbroeders op democratische wijze aan de macht komen, niet achterblijven en niet worden gezien als een dictatoriaal regime dat door een soort staatsgreep de macht in de Gazastrook kreeg.

De Palestijnse bevolking is echter sceptisch over de jongste toenadering. De verwachting is dat Hamas de verkiezingen gaat verliezen in Gazastrook en dat Fatah verliest in de Westelijke Jordaanoever. Dat zou niet alleen gezichtsverlies betekenen voor beide facties, maar ook een einde maken aan hun alleenheerschappijm, die ook relatief comfortabel is.

Het is dus de vraag of verkiezingen daadwerkelijk zullen worden doorgezet. En zo ja, of die niet resulteren in een nieuwe burgeroorlog. Hamas- of Fatah-aanhangers die het oneens zijn met de hereniging kunnen uitwijken naar Islamitische Jihad of andere radicalere groeperingen die de eenheidsregering zullen proberen te saboteren.

Bovendien komt er geen echte regering zolang de Palestijnse gebieden worden bezet en Israël er eigenlijk de controle heeft. Zo bestaat het gevaar dat de verzoeningspoging door Israël en de Verenigde Staten wordt beantwoord met economische sancties.

Nadat Hamas en Fatah in 2006 hun eenheidsregering hadden gevormd, werden de salarissen van tienduizenden Palestijnen door een Israëlische blokkade een jaar lang niet uitbetaald. Toen Abbas en Meshaal bekendmaakten dat ze elkaar vorig jaar november in Kairo zouden ontmoeten, besloot Israël voor straf de voor de Palestijnse autoriteiten ingehouden belastingen niet te overhandigen.

Israël weigert met Hamas over vrede te onderhandelen zolang de organisatie de staat Israël en eerder met Israël gesloten akkoorden niet expliciet erkent en gewelddadig verzet niet definitief afzweert (al heeft Hamas een wapenstilstand met Israël gesloten en zijn toon gematigd).

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu liet er gisteren weer geen twijfel over bestaan. Hij waarschuwde Abbas: „Het is ofwel vrede met Hamas of vrede met Israël. Je kunt niet allebei hebben.”

Uitzicht op vrede met Israël heeft Abbas hoe dan ook al een hele tijd niet meer. Het vredesproces is vastgelopen. Verkennende gesprekken in Jordanië vorige maand leverden helemaal niets op. Abbas’ alternatieve route naar een Palestijnse staat, via de Verenigde Naties, liep ook dood. De Palestijnen intern verzoenen is misschien het enige, en mogelijk het laatste, wat Abbas voor de Palestijnen kan doen.

Hoewel hij gisteren straalde, blijft Abbas – overigens net als Meshaal van Hamas – bij zijn verklaring dat hij na de verkiezingen zijn positie ter beschikking stelt. Hij kan niet meer.

    • Leonie van Nierop