Maastricht houdt haar blik op Europa gericht

Het is vandaag precies twintig jaar geleden dat in Maastricht het verdrag werd ondertekend waarmee de euro werd beklonken. De Europese schuldencrisis mag die munt er niet populairder op hebben gemaakt, Maastricht wil haar Europese imago blijven koesteren.

Vitrine in het Limburgse Huis der Provincie met een replica van het Verdrag van Maastricht. Foto Chris Keulen

‘Het doet elke keer weer pijn aan mijn ogen.” PVV-Statenlid en fractiemedewerker Michael Heemels ergert zich dagelijks aan de Europese vlag die voor de ingang van het provinciehuis in Maastricht naast het Limburgse dundoek wappert.

Het verkiezingsprogramma van zijn partij was duidelijk over de toekomst van dit symbool: weg ermee. Maar met de PVV als grootste partij in de Staten en in het provinciebestuur is er niets veranderd.

Gaat dat nog gebeuren? Heemels geeft aan dat hij even contact wil hebben met Laurence Stassen, die haar fractievoorzitterschap in de Limburgse Staten combineert met haar lidmaatschap van het Europees Parlement.

Een paar dagen later volgt een schriftelijke verklaring vanuit Brussel, waarin wordt betreurd wordt dat „een prachtige stad als Maastricht” verbonden is geraakt „met het ontspoorde Europese project waar Nederlanders elke dag de prijs voor betalen”.

De PVV wil dat het symbool daarvan, de Europese vlag, wordt gestreken. Gaat de grootste partij dat ook echt voorstellen? „Dat moeten we nog bekijken”, zegt Heemels.

De provincie ruilde de Nederlandse vlag al in 1992 in voor de Europese. De tafel waarop de bewindslieden destijds het verdrag ondertekenden, stond tot een recente verbouwing in de Statenzaal. Nu dient het meubel als een klein museum.

Op de tafel is een vitrine gezet met een replica van het kolossale verdragsboek. Een reeks munten laat zien dat naast een economische unie ook een monetaire unie tot stand kwam. Videobeelden tonen de leiders die destijds nalieten om ook duidelijke sancties op het niet naleven van begrotingsregels te zetten. Onder hen de Franse president François Mitterrand, de Duitse bondskanselier Helmut Kohl en de Nederlandse premier Ruud Lubbers.

Vandaag en morgen vindt in het provinciehuis een door de Universiteit Maastricht georganiseerd symposium plaats, waarop onder meer Wim Kok, ten tijde van de ondertekening minister van Financiën, spreekt. Volgende week (13 februari) wordt op dezelfde plek een herdenkingsmunt geslagen. „De provincie fungeert beide keren als gastheer”, geeft woordvoerder Hans Albersen aan.

In 2007, bij de herdenking van vijftien jaar Verdrag van Maastricht, pakte ook de stad groot uit. Toenmalige burgemeester Gerd Leers reisde met vertegenwoordigers van de media per vliegtuig naar Rome om daar het originele verdrag op te halen en het vervolgens in de Hoofwacht aan het Vrijthof tentoon te stellen. Er verscheen een jubileumboek en liefhebbers konden met een routeboekje langs alle ‘Europese plekken’ in Maastricht lopen.

Dat kan nog altijd. Voor het provinciehuis staat een bescheiden monument dat herinnert aan de ondertekening van het verdrag. Aan dezelfde kant van de Maas is meer te vinden. Op een rotonde bij het Bonnefantenmuseum staan the Stars of Europe, 35 sterren op palen met teksten van filosofen. In de volksmond wordt het ook wel het Teletubbie-monument genoemd. Ook in de nieuwe wijk Céramique ligt het ‘Plein 1992’, met bronzen plaquettes met eurotekens in het plaveisel.

Aan de overkant van de rivier, in het oude stadshart, is Europa wat minder prominent aanwezig, al wappert ook op het stadhuis consequent het blauw met gele sterren in plaats van het rood-wit-blauw. „Nooit een punt van discussie geweest”, zegt huidig burgemeester Onno Hoes (VVD).

Hoes: „Ook de raad wil alleen maar meer Europa. De tijd dat we hier heel erg ons best deden om mensen te laten geloven dat we dichtbij Amsterdam en Den Haag liggen is voorbij. Dat is niet zo. Maastricht ligt op een uur van Brussel en op twintig minuten van Luik en Aken. Als je hier op straat loopt hoor je Duits, Frans, Engels, Italiaans. De universiteit heeft een Duitse bestuursvoorzitter en krijgt een Belgische rector magnificus. De studentenpopulatie is de meest internationale van heel Nederland.”

Gezien alle turbulentie rondom de schulden van eurolanden aarzelde Maastricht een geruime tijd over de wijze waarop bij het vierde lustrum van het verdrag zou worden stilgestaan. En hoe moest het genoemd worden: een viering of toch liever een herdenking? „Met het symposium en de herdenkingsmunt hebben we nu twee mooie evenementen”, vindt de burgemeester.

Toen in het diepst van de eurocrisis duidelijk werd dat er een nieuwe, aangepaste verdragstekst komt, startte het stadsbestuur een lobby voor de ondertekening daarvan in Maastricht. Maar de kans dat dit zal lukken is klein, geeft Hoes toe. „Waarschijnlijk gebeurt het straks in de marge van een reguliere top in Brussel. De meeste Europese leiders zitten op dit moment niet te wachten op een feestelijke ceremonie.”

Toch heeft het Maastrichtse aandringen wel degelijk wat opgeleverd, beweert Hoes. Triomfantelijk tovert hij een brief van premier Mark Rutte tevoorschijn. „Als er tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie [in de eerste helft van 2016, red.] een bijeenkomst wordt georganiseerd, zal aan Maastricht gedacht worden. Het is geen keiharde toezegging, maar in politiek-ambtelijke kringen is zo’n schrijven veel waard.”

Het denken over het verder uitbouwen van het Europese imago van Maastricht gaat ondertussen verder. Begin maart presenteert de stad haar bidbook voor het binnenhalen van de status van Culturele Hoofdstad van Europa in 2018.

Hoes: „We hebben ook nagedacht over een award. Maar het is nog zoeken naar de juiste vorm. Het laatste wat we willen is onze buurstad Aken dwarszitten, waar ze al jaren de prestigieuze Karelsprijs hebben.” Die wordt sinds 1950 jaarlijks toegekend aan een persoon of organisatie die zich verdienstelijk heeft gemaakt voor de Europese eenwording. Dit jaar valt de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble die eer te beurt.