Kamer pakt na crisis accountant hard aan

Politici hebben accountants op de korrel. Niet meer bijklussen naast de wettelijke controle. En elke zes jaar een nieuwe controleur. De Kamer buigt zich vanavond over de prijs van ‘falen’ in crisistijd.

Het was een ultieme poging om de schade te beperken. Minister Jan Kees de Jager (Financiën, CDA) presenteerde gisteren tijdens een Kamerdebat plotseling twee lijstjes: een met ‘verboden diensten’ en een met ‘toegestane diensten’ voor accountants die de boeken van een bedrijf controleren. Een Kamermeerderheid lijkt echter vastbesloten: wie de jaarrekening wettelijk moet goedkeuren, mag niet of nauwelijks bij die klant bijklussen. De opsomming ‘toegestane diensten’ was de Kamer nog te lang.

Die boodschap kwam nauwelijks als een verrassing voor de accountants. Zij hebben volgens de politiek gefaald bij de financiële crisis in 2008. Banken bleken gebukt te gaan onder veel te hoge risico’s, maar geen accountant sloeg alarm. Waarom niet? Omdat die wellicht bang was om een lucratieve klant te verliezen?

De consequenties zijn nu groot. Op Europees niveau tracht Europees Commissaris Michel Barnier de grootste accountantsfirma’s te splitsen, maar het is onduidelijk of dat plan uiteindelijk doorgaat. Veel kritiek klinkt erop, niet het minst door de actieve lobby van accountants.

De Nederlandse plannen gaan minder ver – splitsing is niet aan de orde – maar ze zijn concreter. Een amendement van PvdA, SP en GroenLinks legt het bijklussen van een controlerend accountant aan banden. Ten minste, als het om beursfondsen of financiële instellingen gaat. Naast de jaarcontrole mag de vaste accountant zo’n beetje alleen de kwartaalcijfers nog controleren, verder niks.

Omdat gedoogpartner PVV de linkse oppositie steunt, lijkt het amendement vanavond in het vervolg van het debat op een meerderheid te kunnen rekenen. Daar doen de lijstjes van De Jager niets aan af. Hij zou het amendement liever uitstellen. „Begin maart zijn we klaar met de internetconsultatie van de branche. Het lijkt me voor de hand te liggen op daar op te wachten.”

Maar de Kamer vindt dat er lang genoeg gewacht is. Alleen coalitiepartners VVD en CDA lijken de minister nog te steunen. De lijstjes van De Jager maakten dan ook weinig indruk. Wat de minister betreft mag een controlerend accountant bijvoorbeeld ook onderzoek naar fraude doen of een subsidieverklaring opstellen. Het doen van advieswerk of bijvoorbeeld het werven van personeel, is ook voor De Jager taboe.

Directeur Berry Wammes van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants bevestigt de lijstjes van De Jager vooraf gezien te hebben. „Ook voor ons is het combineren van controle en advies inmiddels een gepasseerd station. We denken met het voorstel van de minister goed te kunnen werken. Al zouden we dan het strengste regime ter wereld hebben.” Volgens Wammes zal het amendement tot meer bureaucratie en meer kosten voor de opdrachtgevers leiden. Nu controleert bijvoorbeeld de ‘vaste’ accountant de maandstaten van een bank die aan De Nederlandsche Bank worden toegezonden. „U kunt zich voorstellen dat het meer geld gaat kosten als een andere accountant dat moet overnemen.”

Er hangt de accountants nog meer boven het hoofd. Een tweede amendement dat vanavond in het debat een rol speelt, komt van de PVV. Dat voorstel verbiedt bedrijven te lang gebruik te maken van dezelfde accountant. Dit om te voorkomen dat de relatie tussen accountant en opdrachtgever wat al te hecht en vriendschappelijk worden. Daarom moet na zes jaar een ander kantoor de controle overnemen. De Jager stelde gisteren voor om elke zes jaar een nieuwe aanbesteding te organiseren, waaraan ook de ‘oude’ accountant deel mag nemen.

Ook hiermee lijkt de Kamer niet in te stemmen. Spijtig, vindt Wammes. Vanwege de extra kosten en het risico voor de opdrachtgever. „Je kunt je voorstellen dat accountants bij banken een corrigerende rol spelen bij bijvoorbeeld langlopende, complexe financiële producten. Die kennis bouw je op als je langer bij een instelling zit.” Maar van dat voordeel, zegt een meerderheid in de Kamer, viel in 2008 te weinig te merken.

    • Erik van der Walle