Fructose is net zo slecht als alcohol

Te veel suiker – vooral fructose – is giftig. Maar het zoet is overal. Op de verkoop van suiker moet daarom dezelfde rem komen als op de handel in alcohol, vindt de Amerikaanse kinderarts Robert Lustig.

Suiker is giftig. Te veel suiker, en dan vooral fructose, maakt mensen ziek en is dus slecht voor de maatschappij. Suiker is misschien niet echt verslavend, maar er ontstaat makkelijk sterke gewenning aan een zoete smaak. Misbruik ligt op de loer.

Kortom: suiker verschilt niet erg van alcohol en tabak. De overheid moet de consumptie afremmen met hoge accijnzen, beperking van het aantal verkooppunten en een verbod om kinderen en jongvolwassenen frisdrank en snoep te laten kopen.

Dat vindt de Amerikaanse kinderarts Robert Lustig, gespecialiseerd in vetzucht bij kinderen. Hij krijgt steeds meer bekendheid door zijn kruistocht tegen suiker. En vooral tegen fructose.

De in Europa veel gegeten biet- en rietsuiker bestaan voor de helft uit fructose en voor de helft uit glucose. Zodra ons lichaam te veel suiker binnenkrijgt, verwerkt ons lichaam de fructose op dezelfde manier als alcohol, laat Lustig in zijn wetenschappelijke artikelen zien. Een overmaat fructose is giftig voor de lever en kan chronische ziekten veroorzaken. Hoge bloeddruk, pancreasontsteking, hartinfarct, vetzucht en de voorstadia van ouderdomsdiabetes staan in het onheilspellende rijtje. Een overmaat aan glucose is ook niet best. Je wordt er dik van, maar de dagelijkse overdosis fructose is schadelijker.

Lustig is stofwisselings- en hormoondeskundige (endocrinoloog) en hoogleraar aan de University of California in San Francisco. Hij bestrijdt kindervetzucht. Eind vorige week bereikte hij met zijn duidelijke mening over fructose het hoogste discussieplatform in de wetenschappelijke wereld: een opiniestuk in het tijdschrift Nature.

Zolang je de suiker die je bij een maaltijd eet in de uren erna weer verbrandt, is er weinig aan de hand. Maar doordat meer dan de helft van de mensen momenteel te dik is, en dikker wordt, is suiker voor meer dan de helft van de westerlingen gif.

Van suiker, schrijft Lustig in Nature, wordt vaak gezegd dat het vooral ‘lege calorieën’ levert. Wie suiker in zijn koffie doet, snoepjes eet, frisdrank drinkt en (eigenlijk ook) wie vruchtensap drinkt, krijgt calorieën binnen zonder dat er tegelijkertijd vitaminen, mineralen, vezels en andere nuttige voedingsstoffen mee naar binnen komen. Dat is anders met de calorieën in volkorenbrood, groente of vlees. Vruchtensap bevat vitamine C, waar voldoende van is.

In een maatschappij waar we vooral zitten en niet met ons lijf werken, is het moeilijk om de dagelijks gezond geachte vitaminen en mineralen binnen te krijgen zonder te veel te eten. Lege calorieën kan de westerse mens beter mijden.

„Maar er is niets leegs aan de calorieën van suiker”, haalt Lustig uit. Te veel suiker is in zijn ogen gevaarlijk. Lustig krijgt telkens veel kritiek op zijn publicaties over het gevaar van fructose. Eind 2010 schreef hij het overzichtsartikel Fructose: Metabolic, Hedonic and Societal Parallels with Ethanol in het Journal of the American Dietetic Association. De discussie duurde tot afgelopen zomer, toen de Britse voedingsbiochemicus Geoffrey Livesey in hetzelfde tijdschrift drie pagina’s lang scherpe kritiek uitte. Wie het leest, denkt: ‘exit Lustig’.

Fructose staat helemaal niet aan het begin van suikerziekte en geeft ook helemaal geen leverproblemen en extra vetopslag, schrijft Livesey. Hij verwijt Lustig dat die vooral muizenonderzoek citeert, terwijl mensen hun fructose anders verwerken. Een portie fructose geeft geen torenhoge, schadelijke insulinepiek. En dat doet glucose wel. Een mens kan wel 150 gram pure fructose per dag eten zonder zijn insulinestofwisseling te verstoren. En zelfs in de Verenigde Staten komt nog geen 5 procent van de mensen aan die morbide hoeveelheid. Het gemiddelde ligt rond tegen de 50 gram. Natuurlijk, schrijft Livesey, te veel is nooit goed, maar glucose is al met al schadelijker dan fructose.

Livesey is eigenaar en directeur van Independent Nutrition Logic Ltd., een ‘onafhankelijk adviesbureau’ dat onder andere werkt voor het Calorie Control Council Fructose Committee, waarvan de leden handelen in fructose en fructosehoudende suikers, meldt het tijdschrift waarin de discussie staat.

In een weerwoord hoont Lustig de argumenten van Livesey weg. En Lustigs argumenten overtuigen. Allereerst beperkte Livesey zich tot onderzoek naar alleen fructose. Dat is onrealistisch, schrijft Lustig. In de praktijk eet niemand immers fructose zonder ook glucose binnen te krijgen (zie kader ‘Glucose en fructose’).

Om een idee te geven van de discussie: inderdaad, fructose alleen geeft een minimale insulinereactie, lijkt Lustig te moeten toegeven. Om dan los te barsten met: „Misschien ligt de oorzaak in het feit dat deze fructose in kristalvorm niet goed door de darm wordt opgenomen. De effecten verderop in de darm zijn dan ook maximaal: pijn, winderigheid en diarree.” Lustig wijst er in zijn artikelen ook graag op dat appelsap (een vrucht met relatief veel fructose) bij kleine kinderen makkelijk darmkrampjes veroorzaakt.

Lustigs conclusie is steeds weer dat met fructose hetzelfde moet gebeuren als met alcohol, omdat te veel ervan slecht is voor mens en maatschappij. Dus: hogere belastingen en beperkte toegang (frisdrank- en snoepautomaten op slot). De overheid moet, vindt Lustig, de industrie onder druk zetten om minder suiker toe te voegen, zolang sugar sells. Een goed begin zou zijn om fructose van de GRAS-lijst met voedingsmiddelen af te halen. GRAS staat hier voor generally regarded as safe.

    • Wim Köhler