Een vloek en een zegen tegelijk: we nemen onszelf serieus

Katrien Schaubroeck: De vraag ‘Wat is uw mensbeeld?’ bevat het antwoord. Dat we die vraag serieus nemen, dat we erover nadenken en zelfs een antwoord uitproberen – dat alles is meteen indicatie voor wat een mens is. De vraag ‘Wat is uw paardbeeld?’ is te gek voor woorden.

Anders dan ‘paard’ verwijst ‘mens’ niet alleen naar een biologische soort, maar ook naar een verwachting, een ideaal, waarbij bepaalde dingen passen en andere niet. Vandaar dat we van een mensenleven kunnen zeggen dat het geslaagd is, van een dierenleven niet.

We hebben een beeld van wat een mens behoort te zijn. Dat is enkel mogelijk doordat ieder van ons ook het vermogen heeft afstand te nemen van zichzelf, zijn verlangens, emoties en handelingen. Lachte ik niet te luid? Waarom ben ik bang voor haar? Wil ik hem wel echt? Wil ik dat hij weet dat ik hem wil…?

Steeds buigen we ons over onszelf. Dit vermogen tot reflectie bestempelt de Amerikaanse filosoof Harry Frankfurt als uniek en essentieel menselijk: ‘We humans seem to be the only things around that are even capable of taking themselves seriously.’

We zijn zelfs in staat onszelf te serieus te nemen. Dit vermogen ons tot onszelf te verhouden, is een vloek en een zegen tegelijk. Het leidt tot de donkerste depressies en de mooiste kunstwerken, tot relatietherapie en filosofie, tot diepe identiteitscrisissen en Woody Allen.