De uitverkorene

Op de voorpagina van Kommersant stond gisteren een 4000 woorden lang artikel met verkiezingspropaganda van Vladimir Poetin zelf. Daarin legde hij – of beter gezegd zijn campagnestaf – uit waarom hij Rusland regeert zoals hij dat doet, waarom zijn manier van regeren de enige juiste is en waarom het Russische volk nog even moet wachten

Op de voorpagina van Kommersant stond gisteren een 4000 woorden lang artikel met verkiezingspropaganda van Vladimir Poetin zelf. Daarin legde hij - of beter gezegd zijn campagnestaf - uit waarom hij Rusland regeert zoals hij dat doet, waarom zijn manier van regeren de enige juiste is en waarom het Russische volk nog even moet wachten tot hij klaar is met het opbouwen van de democratie. De conclusie is kort: bemoei je nergens mee, wij doen het werk wel voor jullie, want anders dan wij begrijpen jullie niets van democratie. En zonder mij wordt het helemaal niets, want ik ben de enige ter wereld die jullie aankan. Het was even of ik vadertje Stalin hoorde.

In het begin van het stuk geeft Poetin de oligarchen van de jaren negentig ervan langs. Dankzij hun wangedrag zouden de economische hervormingen die toen op de rol stonden niet zijn gerealiseerd. Maar gelukkig is hij er om het goed te maken en alsnog voor hun implementatie te zorgen.

In verkiezingstijd is het in Rusland voor de machthebbers altijd makkelijk scoren, want chaos en anarchie regeerden in de jaren negentig wel degelijk en dan hoef je weinig te doen om de ‘verantwoordelijken’ voor die situatie te vinden, zeker als het om een  groep hebzuchtige zakenmannen gaat, met wie Poetin het toen overigens uitstekend kon vinden. Aangezien Poetin als tegenstanders in de presidentsverkiezingen alleen maar mensen heeft die al jaren trouw aan hem zijn en alles doen wat hij van hen verlangt, hoeft hij evenmin tegenspraak te verwachten, ook al is een van die tegenstanders zo’n  oligarch.

Natuurlijk vermeldt Poetin niet dat hij dankzij die oligarchen eind jaren negentig zelf aan de macht is gekomen, dat hij nog altijd nauwe banden met hen onderhoudt en al zijn vrienden tot het oligarchendom heeft verheven, waardoor het systeem alleen maar is uitgebreid.

Ook vergeet Poetin  te zeggen dat uit die chaos en anarchie - die toch vooral het gevolg waren van een failliete communistisch planeconomie - het kapitalisme - in zijn meest wilde variatie - voortkwam, waardoor in Rusland tegenwoordig al die westerse goederen te koop zijn waar de Russen zo naar smachten. Nergens ter wereld lopen bijvoorbeeld zoveel mensen met een iPad of een iPhone rond als in Moskou, net zoals je nergens ter wereld zoveel peperdure auto’s ziet als daar (vaak met een parkeervergunning van de FSB achter de voorruit).

Dankzij dat kapitalisme en het bloedig neerslaan van de Tsjetesjeense opstand heeft Poetin zich in zijn eerste presidentstermijn bij een groot deel van het volk populair kunnen maken. Iedereen verlangde toen naar Brood, Spelen en Rust, wat je goed kunt begrijpen. En Poetin was degene die die voorwaarden kon leveren,  geholpen door de - los van zijn regeerstijl - drastisch gestegen olieprijs, waarmee hij de welvaart van de gemiddelde Rus behoorlijk kon opschroeven. Daarvoor moesten ze echter wel hun  burgerrechten inleveren, maar in de beginjaren van de kapitalistische economie waren de meeste Russen armoedzaaiers en daardoor niet geïnteresseerd in zulke hogere ethische waarden, die het communisme hen overigens ook altijd onthouden had.

Maar eigenlijk wisten we dat allemaal al. Schokkender is dat hij de protesterende middenklasse in zijn artikel indirect laat weten dat ze niets van hem te verwachten hebben. Net als het gewone volk, worden ook de middenklassers door hem als vee neergezet dat niet zelfstandig kan denken en al helemaal niet weet hoe het voor zijn belangen moet opkomen. Terwijl die demonstrerende middenklasse heus wel weet dat die democratie in hun land niet heilig is en alleen maar rechtvaardigheid wil en erkenning van zijn burgerrechten.

Mijn pro-Poetin vrienden konden zich geheel in zijn woorden vinden. De jaren negentig waren ontaard in chaos en anarchie, dankzij de oligarchen, denken zij. Ook zien ze democratie als de duivel, die alleen maar nieuwe anarchie en chaos in hun land veroorzaakt.  En daarom vrezen ze dat als Poetin er niet meer is om hen met harde hand te regeren ze het alleen maar slechter krijgen. Zij zijn bereid om zich in hun slaafse lot te schikken en het  besturen van hun land aan een man over te laten. Wat er gebeuren moet als die ene man morgen in het zwembad een hartaanval krijgt, weten ze niet. Want ze beseffen heel goed, dat er niemand is die hem kan vervangen.

Mijn anti-Poetin vrienden zijn diep en diep beledigd en voelen zich als debielen weggezet, terwijl de meesten toch geleerde, advocaat, arts of kunstenaar zijn. Ze vrezen dan ook dat Poetin de komende jaren aan de macht zal blijven, zijn ambtenaren van die verlenging honderd maal meer zullen stelen dan ze nu al doen, totdat over een paar jaar de staatskas helemaal leeg is. Dat breekt volgens hen het moment aan waarop ook het gewone volk de straat zal opgaan - omdat het honger heeft. Een bloedige revolutie, die zij nu met hun protesten juist proberen te vermijden, is dan onvermijdelijk. Ook denken ze te weten wat er na die revolutie komt: geen democratie, maar een nieuwe vertegenwoordiger van de huidige machtselite, met een liberaler gezicht, maar dezelfde autocratische neigingen als de huidige leider van hun land.

Mijn bejaarde vriend Vladlen, een beroemde astrofysicus en een van de vaders van de Spoetnik, voelt het onheil al aankomen. Als lid van de Akademie van Wetenschappen heeft hij al twee maanden geen salaris ontvangen. ,,Ze beweren dat ze me in maart misschien weer kunnen betalen”, zei hij gisteren aan de telefoon. ,,Mijn  mede-Akademiks in andere delen van Rusland hebben evenmin hun geld gekregen. Dat het geld aan het begin van het jaar al gestolen is, heb ik in al die jaren nog nooit meegemaakt. Het is precies om zoiets dat ik op mijn 80ste nog aan protesten meedoe, want zoals het nu gaat met die boeven in de regering kan het niet langer.”

De controverse tussen de voor- en tegenstanders van Poetin begint  steeds te lijken op die tussen de zapadniki en de slavofielen in de negentiende eeuw. De middenklassers als westers georiënteerde aanhangers van bijvoorbeeld Aleksandr Gerzen en Ivan Toergenjev, de slavofielen als die van Pobedonostsev, de aartsconservatieve ideoloog van de Aziatische autocratie van Nicolaas II. Het is precies dat wat Rusland dezer dagen zo boeiend maakt.