Als spijt te laat komt

Illustraties Paul Steenhuis

Doe ‘the end of life check’. Anders gezegd: wat zou u nog willen doen als u wist dat u nog maar kort te leven had? Doe dat dan – nu!

Het Britse dagblad The Guardian berichtte vorige week woensdag over een boek van een Australische verpleegkundige, Bronnie Ware: The Top Five Regrets of the Dying. Palliatieve zorg, de verpleging van stervenden, is haar vak. Op het sterfbed is spijt een eeuwig terugkerend thema. Dit leerde Bronnie Ware, vrij vertaald, van mensen die met de deurknop van de dood in de hand staan:

1 Doe nooit wat je moeder zegt... dan komt het allemaal terecht. Inderdaad: wij, Nederlandse kinderen, hebben dat geleerd van Annie M.G. Schmidt. Haar diepe wijsheid vindt nu bevestiging tot in Australië, waar stervenden vooral betreuren dat ze bij de keuzes in hun leven te weinig naar zichzelf hebben geluisterd en te braaf gehoor hebben gegeven aan de verwachtingen van ouders, partners, bazen.

2 Werk is heel het leven nietVoor zover valt na te gaan, heeft nog nooit iemand bij Sint Petrus op de stoep gezegd: ‘Och, had ik maar meer tijd op kantoor doorgebracht.’

Vooral mannelijke bijna-doden schijnen er spijt van te hebben dat ze zoveel tijd en energie aan hun werk hebben besteed. Ten koste van: moeders de vrouwen, hun bloedjes van kinderen en hun hulpbehoevende ouders bij wie de ouderdom met gebreken was gekomen.

Druk, druk, druk – ja, ja. En vervolgens klagen dat het leven zo’n hoge prijs heeft berekend voor al dat kost winnen.

3 Gooi het er maar uitUit ander onderzoek dan de gesprekken van de Australische verpleegkundige weten we al: extroverte mensen beleven meer lol aan het leven dan introverte karakters. Binnenvetters zijn als haardvuur zonder trekkende schoorsteen: meer rook dan vuur.

Veel mensen komen er te laat achter hoe lekker een praatstoel kan zitten. Pas dan durven ze te praten over hun diepere gevoelens, over wie en wat ze liefhebben, wat angst inboezemt, wat gelukkig stemt. In ‘de film van het leven’ zitten talloze scenes waarin iemand in een bijrol, zittend aan een sterfbed, huilend uitroept: waarom heb je me dat niet eerder gezegd!?

4 Chill met je homiesHet is de heersende norm onder pubers: doelloos rondhangen met vrienden en vriendinnen. En maar leuteren, slechts af en toe wreed gestoord door een volwassene die roept: ‘Ga ’s wat dóen!’

Opvoeden, wordt wel beweerd, is één grote strafexpeditie om alle intuïtie en creativiteit uit de ziel van een kind te rammen. Deze zienswijze vindt enige bevestiging in de laatste levensfase, wanneer de stervende mens er blijkt van geeft spijt te hebben van z’n koortsachtige dadendrang. Onderweg naar een gewisse dood hebben mensen tot hun intense verdriet de ene vriend na de andere vriendin verloren, zoals drs. P. in z’n arrenslee die, achtervolgd door wolven, z’n kinderen overboord gooide. Zo bereikt de mens de veilige haven van de dood – maar dan wel verdomd alleen.

5 Breek losDe meeste mensenkinderen blijven eerst in de buurt van de moedermelk (ze moeten wel) en raken daardoor zó gecondi-tioneerd dat ze vervolgens nooit ver van de kudde durven af te dwalen. Pas in hun lijkwade tussen klamme lakens schijnen mensen te doorzien dat ze zichzelf hebben opgesloten in de comfort zone van huisje, boompje, beestje.

Psycholoog Douwe Draaisma heeft op verschillende manieren verklaard waarom het leven sneller gaat wanneer je ouder wordt. Een van de oorzaken is dat de meeste mensen zich alleen op gebaande paden wagen. Die laten geen enkele nieuwe indruk achter, waardoor slechts de herinnering overblijft dat het leven als zand tussen de vingers is weggeglipt.

Dus: volg die cursus kantklossen of kalligraferen. Loop naar Rome. Draag die malle hoed. En zeur niet, zeur niet, zeur niet (ook: Annie M.G. Schmidt).

De rubriek ‘Spoedcursus’ biedt hulp bij alledaagse bezigheden en problemen.

    • Gijsbert van Es