VS stellen Europa gerust over nieuwe strategische focus

Dat de VS zich meer gaan richten op Azië hoeft Europa geen zorgen te baren, zegt de regering-Obama. Europa zou ook zélf actiever moeten zijn in die regio, vindt Amerika.

Met een dubbele missie waren Hillary Clinton en Leon Panetta dit weekeinde naar München gekomen. Allereerst kwamen ze Europa geruststellen. Het feit dat Amerika zich meer op de opkomende landen in Oost-Azië gaat richten, afgelopen maand nog eens benadrukt in een document van het Pentagon, betekent niet dat de transatlantische band minder belangrijk wordt.

Maar tegelijk kwamen de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken en haar collega van Defensie Europa waarschuwen. De wereld verandert, de rol van Aziatische landen groeit snel en daar zou Europa veel meer op moeten inspelen. „Er is veel gezegd over het belang van de opkomende Oost-Aziatische regio voor de Verenigde Staten”, zei Clinton, „maar lang niet genoeg over het belang ervan voor Europa.”

Ook waarschuwden ze dat Amerika erop rekent dat de Europese bondgenoten in defensie blijven investeren, ook in deze economisch zware tijden. En dat ze binnen de NAVO meer verantwoordelijkheid op zich moeten nemen.

Clinton en Panetta hadden de jaarlijkse conferentie over veiligheidsvraagstukken in München uitgekozen voor hun dubbele boodschap. Al decennia is dat een informeel trefpunt van Europese en Amerikaanse ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken, hoge militairen en topfunctionarissen van de NAVO. Het is als „de Oscars voor internationale veiligheidsexperts, iedereen is er’’, twitterde de Amerikaanse NAVO-ambassadeur Ivo Daalder zaterdag.

De strategische wending van de Verenigde Staten naar Oost-Azië zat er al een paar jaar aan te komen. Maar nu de Amerikanen hun troepen uit Irak hebben teruggetrokken en zich opmaken hetzelfde te doen in Afghanistan, kan het beleid ook echt op de sterk opkomende regio gericht worden. „Het zwaartepunt van de internationale politiek verschuift van de Atlantische naar de Pacifische regio”, zei oud-minister van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger, die ook naar München was gekomen.

Om de Europese angst te bezweren dat het oude continent er voor Washington niet meer toe doet, herinnerde Clinton eraan dat president Obama tien keer in Europa op bezoek is geweest, en zij zelf maar liefst 27 keer. „Europa is en blijft de partner tot wie Amerika zich in eerste instantie wendt.” In Libië bleek dat, in Afghanistan, en bij de sancties tegen Iran.

Clinton toonde alle begrip dat het oplossen van de eigen financiële problemen nu even prioriteit heeft in Europa. En ze herinnerde er aan dat er ook nog ernstige politieke conflicten in Europa opgelost moeten worden: op de Balkan, in de Kaukasus, in Oost-Europa. Amerika zal ook daarom bij Europa betrokken blijven. Maar, zei Clinton ook: Amerika en Europa moeten meer doen dan oude afspraken bevestigen. Ze moeten een agenda voor de toekomst ontwikkelen. En de toekomst ligt voor Amerika steeds meer in Azië.

De Poolse president Komorowski vond het „moeilijk om tevreden te zijn met de nieuwe Amerikaanse strategie”. Maar volgens de Nederlandse minister van Defensie Hillen hadden de meeste Europese landen het al ingecalculeerd en waren hoogstens de Oost-Europeanen er ongerust over.

De Australische minister van Buitenlandse Zaken (en China-kenner) Rudd viel de Amerikanen in München fel bij over het belang van Azië. „De gesprekken over de opkomst van China en de andere landen in Azië hebben in Europa altijd iets onwerkelijks, alsof het hoofdzakelijk een economisch fenomeen is”, zei Rudd. „In ons deel van de wereld zien we dat heel anders: het is een verandering van historische proporties die de hele bestaande orde op het spel zet. Straks is voor het eerst in 200 jaar een niet-democratisch land de grootste economie ter wereld. En dat speelt zich af in een niet erg stabiele regio, met de spanningen op het Koreaanse schiereiland, in de Zuid-Chinese Zee en bij Taiwan.

„Dat zijn zaken om goed over na te denken. Maar Europa is in het debat hierover vrijwel afwezig.” Europa is zó in beslag genomen door z’n eigen problemen, aldus de Australiër, dat het dreigt „zichzelf een vroegtijdig economisch en politiek graf in te praten”.

    • Juurd Eijsvoogel