Protest gaat door, Poetin wijkt geen millimeter

Anti-Poetinbetogers balanceerden zaterdag tussen hoop en wanhoop. Poetin heeft nog steeds geen enkele van hun eisen ingewilligd. Pessimisme ontluikt.

Protestors hold placards during a demonstration for fair elections in St.Petersburg February 4, 2012. Tens of thousands of Russians defied bitter cold in Moscow on Saturday to demand fair elections in a march against Vladimir Putin's 12-year rule, and thousands of others staged a rally supporting the prime minister. Opposition protesters also organised smaller protests in other cities across the vast country, one month before the March 4 presidential election which Putin is expected to win. The placard reads, "We are not the opposition, we are your employers. We are not protesting, we are firing you." REUTERS/Alexander Demianchuk (RUSSIA - Tags: CIVIL UNREST POLITICS ELECTIONS) REUTERS

Honderd meter onder de grond wacht op het perron van metrohalte Taganskaja een groep verweesde vijftigers op de eerstvolgende trein. „We worden ergens naartoe gebracht om voor Poetin te demonstreren”, zegt Jevgenia, een gemeenteambtenaar uit Toela. „Vanochtend vroeg zijn mijn collega’s en ik met de bus naar Moskou vervoerd. Ze hebben ons 500 roebel (12 euro) en een gratis maaltijd na afloop beloofd.”

Jevgenia en haar lotgenoten verbazen zich over de menigte op het perron, die gewapend met spandoeken met ‘Eerlijke Verkiezingen’ of ‘Weg met Poetin’, vlaggen van liberale partijen of de communisten naar metrostation Oktjabrskaja gaat, drie haltes verder. Daar stappen even later duizenden en nog eens duizenden dik ingepakte anti-Poetinbetogers de straat op, de bijtende kou in. Ze zijn jong, oud, hoog- en laagopgeleid en maken zich op voor een protestmars om daarna op Bolotnaja Plosjad (Moerasplein) bijeen te staan in de witte nevels van hun adem.

De mars bewijst dat de protestbeweging, die begin december ontstond na een omvangrijke stembusfraude tijdens de parlementsverkiezingen, niet is ingezakt. Ook al is na twee eerdere massabetogingen geen enkele eis van de demonstranten ingewilligd en weigert premier Poetin met zijn critici te onderhandelen.

Dat leidt bij sommige demonstranten voor het eerst ook tot pessimisme. „We lopen mee, maar we vrezen dat ons protest niets uithaalt”, zegt de 45-jarige arts Sergej. „Poetin komt straks gewoon terug als president en dan worden dit soort betogingen waarschijnlijk verboden.”

Joelia (30) houdt de moed erin. „Ik weet dat er voorlopig niets zal veranderen”, zegt ze. „Maar ik heb kinderen en wil een betere toekomst voor hen. Misschien dat ze door ons protest in het Kremlin eindelijk beseffen dat ze genoeg hebben gestolen en besluiten het geld nu eens in de ontwikkeling van Rusland te steken.”

Gadegeslagen door vriendelijke agenten trekken de 70.000 betogers naar het Moerasplein, waar ze kort worden toegesproken. Opnieuw klinken oproepen tot het aftreden van Poetin, het vrijlaten van alle politieke gevangenen met Chodorkovski voorop en het houden van nieuwe parlementsverkiezingen.

Anastasia Archipova (37) maakt met haar moeder een rondedansje om de kou uit haar voeten te verdrijven. „Wat er ook van komt, het is voor ons al belangrijk dat we na al die jaren weer durven te demonstreren”, zegt ze. „Daarmee hebben we al zoveel gewonnen aan zelfrespect.”

Aan het andere eind van de stad, op de Poklonnaja-heuvels, wordt een pro-Poetindemonstratie gehouden. Volgens de politie doen er 138.000 betogers aan mee, twee keer zoveel als op Bolotnaja Plosjad. Maar onafhankelijke waarnemers tellen er minder dan 50.000, waarmee de georkestreerde poging van het Kremlin om de demonstratie van zijn critici te overtreffen mislukt is.

Behalve veel ambtenaren die onder dreiging van ontslag en tegen betaling zijn gekomen, zijn er ook echte aanhangers van Poetin op komen dagen. „Er is nu eenmaal geen alternatief voor hem”, zegt de 40-jarige dichter Sergej. „Je moet er toch niet aan denken dat [Boris, red.] Nemtsov president wordt. Dankzij die anti-Poetindemonstraties krijgen we straks nog revolutie of burgeroorlog. Alleen omdat het Westen hier zonodig democratie wil, maar niet begrijpt dat democratie bij ons altijd tot chaos en anarchie leidt.”

Sergej wil niet weten van de door de autoriteiten uitgeoefende druk op zijn medebetogers. „Als zij geld hebben gekregen, waarom heb ik dat dan niet?” zegt hij. Hij kan op dat moment niet weten dat op Bolotnaja Plosjad de directrice van een school staat, die geweigerd heeft haar leraren naar het pro-Poetinprotest te sturen en als represaille ontslagen is. Ze houdt een bord voor zich waarop staat: „Ze hebben me ontslagen, zogenaamd op mijn verzoek, omdat ik niet naar Poklonnaja wilde gaan.”

Het pro-Poetinprotest zegt veel over de pogingen van het Kremlin om de anti-regeringsdemonstraties te bagatelliseren. Dat Poetin de presidentsverkiezingen in maart wint staat buiten kijf. Hij heeft geen serieuze tegenstander, beheerst avond aan avond het nieuws op de staatstelevisie en kan steevast rekenen op de steun van een derde van het electoraat, dat vooral uit gezagsgetrouwe gepensioneerden bestaat.

Maar niet zeker is of hij zijn overwinning in een eerste ronde kan binnenhalen. Daarom zet hij in alle media een charmeoffensief in, waarin hij de beste bedoelingen toont voor een democratische ontwikkeling van zijn land.

Op de voorpagina van de liberale kwaliteitskrant Kommersant, die haar meeste lezers onder zijn tegenstanders heeft, stond vanmorgen een artikel van zijn hand waarin hij uitlegt dat het opbouwen van een democratie nu eenmaal niet over één nacht ijs gaat, maar dat hij druk bezig is.

    • Michel Krielaars