Dit kan Apple echt niet gebruiken

Bij Foxconn, maker van iPads en iPhones, eisen de arbeiders een hoger loon – of plegen zelfmoord. Nu opent Foxconn een nieuwe fabriek, waar de lonen tot 25 procent lager liggen.

A worker walks out of a factory building with the nets, installed to prevent workers from jumping to their deaths, at a Foxconn factory, in Langfang, Hebei Province August 3, 2010. Taiwan's Hon Hai Precision Industry Co Ltd , also known as Foxconn Technology Group, opened a new $100 million production factory in the central Chinese province of Henan, as the group began to move production inland in a bid to cap rising labour costs, according to a state media report. REUTERS/Jason Lee (CHINA - Tags: BUSINESS) REUTERS

Correspondent China

Chengdu. Je bent jong, je wilt, kunt of mag na de middelbare school niet gaan studeren en je wil toch weg uit je dorp waar geen ander werk is dan de landbouw. Wat deed Zhang Chenhao (23) in het Zuid-Chinese Wukan vier jaar geleden toen hij van school kwam en voor deze keuzes stond?

Chenhao stapte, samen met twee neven, een oom en drie vrienden, op de middagbus naar Shenzhen, waar hij op het plein voor het busstation kon kiezen uit werken bij Panasonic, LG en Foxconn, de maker van iPhones, iPads, Nokia’s, Kindles, Playstations en flatscreen-tv’s.

De volgende ochtend meldde hij zich met een arbeidscontract in de hand aan de poort van ‘Foxconn City’, het industriepark Longhua van Shenzhen. Sindsdien zijn er ontelbare producten van Apple en van Nokia, Dell en Sony door zijn handen gegaan, want Foxconn is de grootste elektronicaproducent ter wereld. Het etiket ‘Made in China’ op de meeste Appleproducten betekent in feite ‘Made by Foxconn’. En ook „Made by Zhang Chenhao”, grapt hij.

Apple, een van de meest gerespecteerde en winstgevende bedrijven ter wereld, heeft de productie geheel uitbesteed. Hoofdzakelijk aan Foxconn, dat eigendom is van het Taiwanese Hon Hai Precision Instruments. Oprichter en eigenaar van Hon Hai en dus van Foxconn is Terry Gou (62), de maker van de in de jaren 80 populaire spelletjescomputer Atari 2600.

De reputatie van Apple is mede afhankelijk van de wijze waarop Gou zijn imperium ter waarde van 59 miljard dollar met 22 fabrieken en meer dan een miljoen werknemers in China, Brazilië, India, Mexico en Europa (Polen, Tsjechië en Slowakije) bestuurt.

Als Chinese werknemers van Foxconn zelfmoord plegen, zoals in de zomer van 2010, of omkomen tijdens een explosie in een nieuwe fabriek in Chengdu (afgelopen zomer), dan wel dreigen massaal van een torenflat te springen (vorige maand) dan komt ook snel de ogenschijnlijk roestvrijstalen reputatie van Apple in het geding.

Apple kan en wil niet om Foxconn heen, want alleen dit geavanceerde bedrijf is in staat op grote schaal en in hoog tempo te voldoen aan de vraag naar Appleproducten. De fabrieken van Foxconn zijn geen klassieke sweatshops, zoals die bijvoorbeeld in de textielindustrie voorkomen.

Geen andere ondernemer heeft bovendien dezelfde connecties opgebouwd in China als de in 1950 in Shanxi geboren Gou, die met zijn ouders naar Taiwan uitweek. Hij opende als een van de eerste Taiwanezen al in 1988 een fabriek in het toen nog kleine vissersdorp Shenzhen, dat nu een stad met tien miljoen inwoners is.

Gou noemt zijn imperium altijd „de verborgen draak achter het succes van Apple”. In het verhaal over de ontwikkeling van China en met name van de Parelrivierdelta als „werkplaats van de wereld” speelt Gou een hoofdrol.

Zhang Chenhao, die inmiddels niet meer bij Foxconn werkt en is teruggekeerd naar zijn geboortedorp Wukan, was in de zomer van 2010 betrokken bij de voor Apple pijnlijke stakingen na de tiende zelfmoord van een leeftijdgenoot.

„We hebben er toen een flinke loonsverhoging uitgesleept, we kregen ook tv en internet op de kamers. Maar meer vrije tijd was onbespreekbaar, want de orders van Apple werden steeds groter”, vertelt hij. In Wukan was hij vorig jaar betrokken bij de geruchtmakende demonstraties tegen de landonteigeningen.

„Het geld was goed als je even vergat hoe lang je er voor moest werken: dagen van twaalf uur, werkweken van zeven dagen met alleen eens in de veertien dagen een dag vrij. En toen de productie van iPhones en iPads uitgebreid moest worden vanwege de grote vraag werd die verlofdag ook nog ingetrokken. We hebben een keer gestaakt, omdat Foxconn weigerde de premies voor overwerk te verhogen”, vertelt Zhang, die het plan heeft opgevat kunstenaar te worden. De jonge stakers waren zich bewust van hun troefkaart – Apple’s reputatie – die zij uitspeelden via Amerikaanse media. Ze kregen hun zin.

Het meedogenloze werkritme, het gemis van familie, de militaire discipline, het lange verblijf op de Foxconn-campussen met fabrieken, woontorens, banken, sportaccommodaties en restaurants hield hij in tegenstelling tot sommige anderen goed vol, omdat hij wist dat het tijdelijk was en zijn loon elk jaar omhoog ging.

Zhang begon met 900 yuan (111 euro) per maand en eindigde met 2.500 yuan (ruim 300 euro tegen de huidige koers), inclusief de 36 uur per maand aan overwerktijd. Nog niet veel als je leest hoe rijk Steve Jobs en de Applewerknemers in de Verenigde Staten zijn.

„Niemand in Peking, Shanghai, Londen of New York kan het wat schelen hoe laag de lonen van de makers van iPhones en iPads eigenlijk zijn, als zij hun mooie speelgoed maar hebben”, zegt Zhang, die zelf geen iPhone wil: „Veel te duur.”

Chenhao is niet alleen opgestapt omdat hij kunstenaar wil worden, maar ook omdat Foxconn is begonnen aan een gigantische verhuizing richting Chengdu. Dat is te ver weg van Wukan.

Voortdurend stijgende lonen (20 procent in 2009, 30 procent in 2010 en 2011), steeds krappere marges (tussen de 1 en 2 procent) en dalende winsten deden Foxconnbaas Gou besluiten nieuwe fabrieken te openen in Chengdu.

Daar, in het zuidwesten van China, zijn de lonen 15 tot 25 procent lager, de grondprijzen lager en de arbeidsinspecties niet al te streng. Om de marges te vergroten worden nu 200.000 van de 400.000 banen in Shenzhen naar Chengdu (11 miljoen inwoners) verplaatst.

Tegelijkertijd is Foxconn – netto-omzet 2,2 miljard dollar in 2010 – begonnen aan een omvangrijke automatiseringsoperatie. Gou wil dit jaar 300.000 robots in gebruik nemen in de nieuwe fabrieken. Volgend jaar moeten dat er 1 miljoen zijn om aan de vraag naar iPhones 4S en 5 en iPads3 (vanaf maart) te kunnen voldoen.

Zo hoopt Foxconn problemen voor de zijn met de nieuwste trend in China: assertieve en duurdere werknemers.

    • Oscar Garschagen