De machten uit het Zuiden tonen hun zelfvertrouwen

In een woestijn in Zuid-Afrika bouwen astronomen aan een radiotelescoop die de grootste van de wereld zou kunnen worden. Het is stil en leeg: ideale omstandigheden om radiogolven uit de kosmos op te vangen. Een internationaal consortium van astronomen en overheden besluit deze maand of de Zuid-Afrikanen na hun zelf ontworpen en gefinancierde ‘MeerKAT’-telescoop van 64 schotels, ook de zogenoemde Square Kilometre Array (SKA) mogen maken: de krachtigste radiotelescoop ooit, bestaande uit drie- tot vierduizend schotels met een opvangend oppervlak van een vierkante kilometer.

De Zuid-Afrikanen werken in hun gooi naar de telescoop samen met een trits andere stabiele Afrikaanse landen. De concurrent is Australië. De omstandigheden ontlopen elkaar niet veel, maar wat de Afrikanen kan opbreken, vrezen ze, zijn westerse percepties over Afrika en het ‘Zuiden’. Australië ligt wel in het geografische zuiden, maar is natuurlijk een ‘westers’ land. Zou je de beste onderzoekers van de wereld naar een godverlaten oord in Afrika willen sturen om topwetenschap te bedrijven? Zou het niet veiliger zijn die 2 miljard euro in Australië te investeren?

De strijd om de telescoop, zegt de Zuid-Afrikaanse onderminister Derek Hanekom, is het ‘WK voetbal van de wetenschap’. Hij en collega’s uit Botswana, Namibië en Ghana willen vooroordelen bevechten. Ze willen laten zien „waar Afrika toe in staat is”. Ze willen clichébeelden over leeuwen, olifanten en nobele wilden met vrolijke kralenkettingen bestrijden.

Veel van de snelst groeiende economieën in de wereld noemden we tot voor kort ‘ontwikkelingslanden’. Nu zijn het ‘opkomende markten’, die zich met vallen en opstaan ontworstelen aan koloniale invloeden en een westers wereldbeeld. Terwijl in het Westen het succes van Zuid-Amerika, Zuid-Azië en Afrika nog met enige scepsis aanschouwd wordt, hebben de zuidelijke landen onderling elkaar politiek en economisch al lang gevonden.

Dat Chinezen in Afrika actief zijn, is oud nieuws. Ook Brazilië, Turkije en, zeg, Maleisië doen zaken op het continent en bedrijven uit Afrika werken in China, Chili en Argentinië. India, Brazilië en Zuid-Afrika stemmen hun internationale diplomatie, deze week rondom Syrië bijvoorbeeld, af in de ‘IBSA-dialoog’. De landen uit het zuiden vertrouwen elkaar.

Dit politiek en economisch geëmancipeerde Zuiden vat koloniale oprispingen zwaarder op dan voorheen.

Met de vondst van olie op de Falklands dreigt het koloniale conflict tussen Groot-Brittannië en Argentinië weer op te laaien, schrijft Hans Steketee in deze bijlage. Zuid-Amerika steunt dertig jaar na de oorlog vanzelfsprekend Buenos Aires. In Afrika voert Zuid-Afrika campagne om Franse inmenging te keren. Zuid-Afrika wil Afrika leiden.

Luister naar ons, roept het Zuiden. Hier wordt iets groots verricht! „Dit is een geglobaliseerde wereld”, zegt de Maleisische oppositieleider Anwar Ibrahim op pagina drie. „Je leert wat het beste is in verschillende landen en kijkt of je het lokaal kunt overnemen.”

    • Peter Vermaas