Acteur die op ontploffen leek te staan

Ben Gazzara werd bekend met zijn rollen in films van John Cassavetes. Hij was een even intens acteur als Marlon Brando.

U.S. actor Ben Gazzara holds his Donostia prize which was awarded in recognition of his lifetime achievement at the San Sebastian Film Festival in northern Spain in this file photo taken September 22, 2005. Gazzara died February 3, 2012 of pancreatic cancer in New York City at the age of 81 according to news reports. REUTERS/Pablo Sanchez/Files (SPAIN - Tags: ENTERTAINMENT OBITUARY) REUTERS

Een van de beelden uit de Bukowski-verfilming Tales of Ordinary Madness (Marco Ferreri, 1981) die lang blijft hangen is die waarin hoofdrolspeler Ben Gazzara zijn hoofd hard tegen de onderbuik van een jonge vrouw duwt. Gazarra speelt in de film een aan lager wal geraakte alcoholistische schrijver, gebaseerd op Charles Bukowski, die koste wat kost terug wil in de moederschoot. Dan houdt de ellende misschien wel op. Het is een krachtige scène die zowel agressief als zachtmoedig is. Het tekent de reikwijdte van de op 3 februari overleden acteur Ben Gazzara.

Hij werd vooral bekend door de intense rollen in de films van zijn vriend John Cassavetes: als een van de ongelukkig getrouwde mannen (de ander was Peter Falk) in Husbands (1970), als Cosmo Vittelli, de moordende, maffiose eigenaar van een nachtclub in The Killing of a Chinese Bookie (1976), en een bijrol in Opening Night uit 1977.

Net als Cassavetes werkte Gazzara graag buiten het studiosysteem. Dat leverde interessantere rollen op. Sporadisch lukte het ook om in Hollywoodfilms een boeiend personage neer te zetten, zoals titelfiguur Saint Jack in de film van Peter Bogdanovich uit 1979. In deze verfilming van Paul Therouxs boek speelt Gazzara een gemoedelijke Amerikaan in Singapore, de kleurrijke eigenaar van een hoerenkast.

Zijn zachtmoedige kant kon Gazzara twee jaar later ook kwijt in de onderschatte film van Bogdanovich They All Laughed, waarin hij te zien is naast Audrey Hepburn – met wie hij overigens ook een kortstondige affaire had.

Ben Gazzara, zoon van Italiaanse immigranten, werd net als zijn collega’s Marlon Brando en Rod Steiger opgeleid in de Actors Studio, maar werd nooit zo beroemd als zijn twee voorbeelden. Gazzara was iets minder ambitieus en koos soms de verkeerde rollen. Toch was hij even intens, getuige de Cassavetes-films en krachtige bijrol in de rechtbankfilm Anatomy of a Murder (1959). Alsof hij elk moment kon ontploffen. Ben Gazzara werd 81 jaar.

    • André Waardenburg