Voor Descartes had de luis geen maagdarmkanaal

Het 61ste deel van het Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek staat in het teken van de vervlechting van kunst en wetenschap in de vroegmoderne tijd in Nederland (circa 1500 – 1800). Het duidelijke onderscheid tussen kunst en wetenschap zoals wij dat nu kennen, bestond toen nog niet. Het Engelse woord ‘science’ ontstaat in de negentiende eeuw, en wordt

Het 61ste deel van het Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek staat in het teken van de vervlechting van kunst en wetenschap in de vroegmoderne tijd in Nederland (circa 1500 - 1800). Het duidelijke onderscheid tussen kunst en wetenschap zoals wij dat nu kennen, bestond toen nog niet.

Het Engelse woord ‘science’ ontstaat in de negentiende eeuw, en wordt ook pas dan gebruikt in onze huidige betekenis. Voor die tijd was wetenschap geen ‘science’, maar eerder natuurfilosofie. Toenmalige kunst en toenmalige wetenschap behoorden tot een zelfde way of knowing; ze waren complementair in plaats van tegenovergesteld.

Jorink en Ramakers verzamelden voor dit boek elf essays die hiervan blijk geven, geschreven door verschillende historici. De onderwerpen gaan alle kanten uit. Het boek leest als een aaneenschakeling van geestige en uiterst informatieve anekdotes, maar er lopen wel een aantal rode draden door de rijk geïllustreerde reeks.

Neem de impact van de filosofie van René Descartes. Vóór Descartes nam men op gezag van Aristoteles aan dat lagere levensvormen als insecten, reptielen of wormen geen ingewanden hadden. Ze zouden ook spontaan ontstaan uit rottend organisch afval. Maar volgens Descartes zat achter alles een mechanisme, alles was materie in beweging. Dit idee bracht microscopist Johannes Swammerdam ertoe de luis eens nader te bestuderen. Al snel laat hij zich lyrisch uit over het zenuwstelsel, maagdarmkanaal en geslachtsdelen van het dier. Swammerdam ziet overal Gods hand in. God als kunstenaar der kunstenaars. De wetenschapscultuur van de Nederlandse Gouden Eeuw blijkt lang niet zo zakelijk, pragmatisch en rationeel als lang gedacht. Wetenschap was geen puur beschrijvende en waardevrije onderneming, de bestudering van de natuur stond bol van de religieuze connotaties.\

[....]

Abonnees kunnen de hele recensie van Tamar Stelling hier lezen.

Dit artikel werd gepubliceerd in NRC Handelsblad op Zaterdag 4 februari 2012, pagina 10 - 11.