Krachteloze haat

Carmen Voicu Jagodzinsky - Kristin Müller-Ludwig, Duitsland 2011. Wit begint en wint.

N og een keer over het Tata Steel toernooi in Wijk aan Zee, ook al is het al bijna een week afgelopen en zijn er daarna al weer andere wedstrijden begonnen. Het is tenslotte het mooiste toernooi van het jaar, afgezien van het kandidatentoernooi om het wereldkampioenschap dat in de tweede helft van dit jaar komt.

Het leek een pikante paring – buitenstaanders lachen altijd om dat woord – in de laatste ronde. De Armeniër Levon Aronian tegen de Azerbeidzjaan Teimoer Radjabov. Aronian stond bovenaan, Radjabov stond een punt achter. Als Radjabov zou winnen, was hij gedeeld toernooiwinnaar.

Er kwam bij dat Radjabov eens in een interview heeft gezegd dat hij Armeense schakers haat. Zijn haat komt door de oorlog in het begin van de jaren negentig om Nagorno Karabach, een deel van Azerbeidzjan dat door burgeroorlog en ingrijpen van het Armeense leger nu een min of meer autonome Armeense enclave is.

Ik heb wel eens gehoord dat Radjabov zijn Armeense collega's niet echt haat, maar dat hij het alleen zei om zijn land en volk een plezier te doen. Hoe dan ook, de voorwaarden voor een zware strijd tussen hem en Aronian leken vervuld.

We weten dat het in werkelijkheid een onnozele remise van twaalf zetten werd. Aronian was blij met zijn ongedeelde toernooioverwinning en Radjabov was tevreden met de tweede plaats die hij deelde met Magnus Carlsen en Fabiano Caruana. Hij zei dat Aronian nu eenmaal een sterke schaker was van wie je met zwart niet zomaar kon winnen. De al of niet geveinsde haat woog minder zwaar dan een realistische inschatting van zijn kansen.

Aronian heeft wel eens gereageerd op die haatverklaring van Radjabov door te zeggen dat er in de oorlog aan beide kanten gruwelijke dingen zijn gebeurd, dat het niet aangaat om het ene land goed te noemen en het andere slecht, en dat hij de conflicten liever niet in de schaakwereld wilde importeren. Hij zei er ook bij dat het voor de Azeri moeilijker was om er zo afstandelijk over te denken, omdat zij het idee hadden dat ze de oorlog verloren hadden.

Het vuur van de haat willen doven en tegelijk zien dat dat voor anderen moeilijker is, dat is beschaafd en intelligent.

De opwindendste partij van het toernooi, die tussen Carlsen en Topalov, is in deze krant wel gloedvol beschreven, maar nog niet getoond. Ik volgde de partij thuis, maar dan doe je ondertussen boodschappen of je leest wat. Je ziet wel dat er in Wijk aan Zee iets bijzonders gebeurt, maar je wordt er niet door vervuld. De mensen die er in Wijk aan Zee bij waren, keken urenlang ademloos toe.

Magnus Carlsen - Veselin Topalov, Wijk aan Zee 2012

1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. Lb5+ Pd7 4. c3 Pgf6 5. De2 a6 6. La4 Dc7 7. 0-0 e5 8. d4 b5 9. Lc2 cxd4 Dit schijnt een nieuwe zet te zijn. Na 9...Le7 10. dxe5 staat wit misschien een tikje beter. 10. cxd4 Le7 11. Pc3 0-0 12. Lg5 h6 13. Lh4 Lb7 14. Tad1 Tac8 15. Lb3 Tfe8 16. dxe5 dxe5 17. Lg3 Lf8 18. h3 Pb6 19. Ph4 Pc4 20. Pf5 Carlsen zei dat hij zwarts volgende zet over het hoofd had gezien, wat uiterst merkwaardig zou zijn. Na 20. Tc1 zou hij geen pion verliezen, maar ook niet goed staan. 20...Pxb2 21. Lh4 Noodgedwongen gaat Carlsen op een groot avontuur in. 21...Pxd1 22. Lxf6 Pxc3 Wit staat een toren achter, maar donkere wolken drijven naar zwarts koning. 23. Dg4 Lxe4 De veiligste zet was 23...Te6. Ook dan heeft wit allerlei aanvalsmogelijkheden, maar zwart zou er goed uitkomen. Wat Topalov doet is overigens ook goed. 24. Pxh6+ Kh7 25. Lxf7 Vier witte stukken vallen aan, twee ervan staan in, maar zwart mag ze niet nemen. Geen wonder dat Topalov het spoor bijster raakt.

25...Dxf7 Een dameoffer maar liefst. Zo’n groot offer was niet nodig. De juiste en waarschijnlijk winnende zet was 25...Ld3, met onder meer de bedoeling Pe2+ gevolgd door Pf4. Wit kan dan materiaal terugwinnen, maar niet genoeg en mat zit er niet in. 26. Pxf7 gxf6 27. f4 Lg6 28. Dh4+ Kg7 29. fxe5 Pe4 30. Txf6 Lc5+ 31. Kh2 Pxf6 32. Dxf6+ Kh7 33. Pg5+ Kh6 Het is duidelijk dat wit nu minstens eeuwig schaak heeft. 34. Pe6 Maar hij wil meer. 34...Txe6 35. Dxe6 Te8 36. Df6 Het staat ongeveer gelijk, maar wits stelling speelt makkelijker. 36...Le7 Na eerst een toren voor te hebben gestaan let je misschien niet meer op een kleine pion, maar objectief gezien had zwart beter 36...a5 kunnen doen. 37. Dxa6 b4 38. Dc4 Lf8 39. g4 Kh7 40. e6 Ld6+ 41. Kg2 Le7 42. Dc7 Kg8 43. Kg3 Kf8 44. Df4+ Kg7 45. Dd4+ Kg8 46. h4 Td8 47. Dc4 Ld3 Waarschijnlijk is dit de verliezende zet. Achteraf vond men dat zwart zich met 47...Td3+ nog kon redden. 48. Dc6 Lb1 49. h5 Lxa2 50. De4 Zwart is weggespeeld, zijn stukken werken niet meer samen. 50...Kh8 51. h6 Lf6 52. e7 Te8 53. Df4 Lg7 54. hxg7+ Kxg7 55. g5 Kg8 56. Df6 Zwart gaf op.

    • Hans Ree