De nieuwe Kim blijkt een echte knuffelaar

Het Noord-Koreaanse propaganda-apparaat wil de nieuwe leider Kim Jong-un voorstellen als een replica van zijn grootvader Kim Il-sung.

Kim Jong-un begroet studenten van de Mangyongdae Revolutionaire School, een elite-instituut in Pyongyang. De foto is op 25 januari door de autoriteiten vrijgegeven. Foto AP / Koreaans Centraal Nieuwsagentschap

Zijn mond heeft hij in het openbaar nog niet opengedaan sinds hij in december tot de nieuwe leider van Noord-Korea werd uitgeroepen, hooguit om te lachen. Maar ook zonder toespraken zullen er langzamerhand weinig Noord-Koreanen meer zijn die niet weten dat Kim Jong-un hun nieuwe leider is. De staatsmedia tonen de laatste weken onafgebroken beelden van nieuwe bezoeken aan legeronderdelen, waarbij Kim nu eens lachend een kanon inspecteert, dan weer het eten in de kantine van de militairen keurt.

Wat opvalt is dat het Noord-Koreaanse propaganda-apparaat er alles aandoet hem voor te stellen als een replica van zijn grootvader, Kim Il-sung, de vader des vaderlands. Zowel in zijn haarstijl (hoog opgeschoren) als in gebaren. Volgens sommigen zou er zelfs plastische chirurgie zijn toegepast om de gelijkenis te vergroten. Zijn overleden vader, Kim Jong-il, een minder uitbundige persoonlijkheid, komt in het propagandageweld nauwelijks nog voor.

„Kim Jong-un is meer een pop”, zegt de Belgische Korea-specialist Koen de Ceuster, die in Leiden doceert. „Hij doet denken aan de jonge koningen in het negentiende-eeuwse Korea, die in het begin vaak ook weinig macht hadden en afhankelijk waren van machtige raadgevers.”

Wekt het geen wrevel bij de Noord-Koreanen om door een pop geleid te worden? Volgens De Ceuster is die kans niet groot. „De Noord-Koreanen zijn niet gewoon zelf kritisch na te denken. Ze zijn gewend dat de staat in zulke kwesties altijd alles regelt”, zegt De Ceuster in de marge van een seminar van het Azië-instituut in Leiden.

Na de dood van zijn vader Kim Jong-il in december moesten de Noord-Koreanen zo snel mogelijk vertrouwd worden gemaakt met de nieuwe leider. „Er viel een leegte voor de Noord-Koreanen, ook een emotionele leegte”, zegt De Ceuster. „De grote leider die voor alles zorgde, viel plotseling weg. Kim Jong-un kwam uit het niets.”

Volgens De Ceuster is de propaganda erop gericht Kim Jong-un als een zelfbewuste, krachtige leider te presenteren. Daarbij helpt dat de jonge Kim, die pas achter in de twintig is, een warmere persoonlijkheid lijkt te hebben dan zijn stijve vader. Bij bezoeken omhelst hij soms zelfs knuffelend soldaten of schudt hen hartelijk de hand.

Voorlopig leggen ook machtige instituties als het leger en de partij zich neer bij het symbolische leiderschap van de jonge Kim. Maar de belangengroepen in Noord-Korea houden nauwlettend in de gaten dat er geen inbreuk op hun positie wordt gemaakt. Ceusters spreekt in dit verband van institutioneel pluralisme.

Het land is niet altijd de communistische monoliet die het van buiten dikwijls lijkt. De Nederlander Paul Tjia, die het land als IT-consultant herhaaldelijk heeft bezocht, heeft de indruk dat Noord-Koreaanse bedrijven vaak meer vrijheid hebben dan gedacht. Wil een textielbedrijf een vestiging in China openen? Geen probleem. Ligt er een voorstel voor een Noord-Koreaans restaurant in Amsterdam, dan wordt zoiets snel geregeld.

Noord-Korea investeert ook relatief veel in universiteiten en onderwijs. Tjia vertelt dat hij een computercentrum heeft bezocht met zo’n duizend IT-specialisten. Ze maken er onder meer apps voor i-Phones en i-Pads. Hoewel internet voor de meeste Noord-Koreanen verboden terrein blijft, hebben zulke specialisten daartoe wel toegang.

Toch wijst weinig op een liberalisering onder de nieuwe leider. De mensenrechten worden nog op grote schaal geschonden en de meeste Noord-Koreanen leven armetierig. Ze staan in de rij om voor 110 dollar per maand in de industriële zone te werken. Naar Noord-Koreaanse begrippen een klein fortuin. Tjia: „Ze betalen zelfs steekpenningen om in zo’n zone te mogen werken.”