Bloedgroep A stierf uit maar evolueerde opnieuw

Bloedgroep A is bij mensen een tijdlang uitgestorven geweest. Het gen voor bloedgroep A is 250.000 jaar geleden opnieuw ontstaan uit een fusie van de genen voor bloedgroep B en 0. Dat blijkt uit evolutionair onderzoek van Franse en Japanse biologen (Molecular Biology and Evolution, 28 januari).

De combinatie van bloedgroepgenen die iemand van zijn ouders erft, bepaalt of hij bloedgroep A, B, AB of 0 heeft. Alle bloedgroepgenen coderen voor enzymen die een suikergroep koppelen aan een eiwit op het celoppervlak van rode bloedcellen. Mensen met bloedgroep A en B hebben verschillende suikers op hun rode bloedcellen, mensen met AB hebben een combinatie ervan en mensen met bloedgroep 0 hebben deze suikers niet.

Bij mensen bestaan dus vier verschillende bloedgroepen, maar dat is niet bij alle primaten zo. Chimpansees hebben voornamelijk bloedgroep A, gorilla’s hebben allemaal bloedgroep B.

Omdat chimpansees de naaste verwanten van de mens zijn, nemen wetenschappers aan dat A onze oerbloedgroep is. Het gen voor bloedgroep 0 ontstond toen er één basepaar uit dit oergen verwijderd werd (een deletie). Door de missende basepaar produceert het 0-gen een incompleet en defect enzym. Het gen voor bloedgroep B ontstond op een andere manier uit het A-gen. Het gen veranderde op twee plekken, waardoor het B-enzym andere suikers bindt dan het A-enzym.

De Japanse en Franse onderzoekers hebben nu ontdekt dat het huidige gen voor bloedgroep A níet het oorspronkelijke A-gen is. In een netwerkanalyse van de verschillende bloedgroepgenen viel A precies tussen 0 en B in.

De onderzoekers concluderen dat bloedgroep A uitstierf en weer tot leven is gewekt door een versmelting van de genen voor bloedgroep 0 en B. Het werkende deel van het 0-gen (met de suikerspecifiteit van A) fuseerde met B, waardoor er weer een functioneel A-gen ontstond.

De biologen rekenden uit dat de herrijzenis van bloedgroep A ongeveer 260.000 jaar geleden plaatsvond. Dat gebeurde vermoedelijk in Afrika, nog voordat de moderne mens ontstond. Homo erectus, de uitgestorven mensensoort die tussen 1,8 en 1,1 miljoen jaar geleden leefde, moet alleen maar bloedgroep B en 0 hebben gekend.

    • Lucas Brouwers