Als de gordel niet meer over de buik past

De helft van de Nederlanders is te dik. Overgewicht vergroot de kans op ziekten, waaronder die van het hart. Na diëten, pillen slikken en wanhopen, volgt de buikoperatie.

Nederland, Amsterdam, 03-02-2012 Patienten Karin en Raymond de Wijs op de obesitas poli in het Slotervaart ziekenhuis bij chirurg Sjoerd Bruin. Zij heeft haar gastric bypass operatie twee weken geleden ondergaan hij moet nog wachten tot zijn suikerziekte onder controle is. Dokter Sjoerd de Bruin kijkt naar de buik en de littekens van Karin. foto: Bram Budel Bram Budel

Frederiek Weeda

Raymond de Wijs wist dat hij iets moest veranderen in zijn leven toen hij afgelopen zomer anderhalf uur in de rij had gestaan voor een attractie bij de Efteling. Eindelijk waren hij, zijn vrouw Karin en hun zoon aan de beurt. En toen paste Raymond niet in het stoeltje. De gordel kon niet dicht. Hij moest uitstappen en iedereen zag het. „Ik sta gerust in mijn zwembroek op het strand. Schaam me nergens voor. Maar dit was wel vernederend.”

Deze week signaleerde het RIVM een nieuwe mijlpaal in de epidemie die volgens artsen ernstiger is dan men denkt: de helft van de Nederlanders is te dik. Van de 4.000 mensen die de onderzoekers hadden gemeten, was 44 procent van de vrouwen en 60 procent van de mannen te zwaar. Van de kinderen is twaalf procent te zwaar. Te dik is iedereen met een ‘body mass index’ (BMI) van boven de 25 (gewicht gedeeld door lengte kwadraat). Overgewicht vergroot de kans op suikerziekte, hart- en vaatproblemen, sommige soorten kanker, gewrichtsslijtage en apneu.

Raymond (49) is een Amsterdammer met gemillimeterd haar en sympathieke ogen. Zijn BMI is 46. Hij is klein en weegt 135 kilo. Vooral zijn buik is groot. Vandaag zit hij in de spreekkamer van bariatrisch chirurg Sjoerd Bruin. Hij zit op een speciale, extra grote stoel die hoort bij de obesitaspoli. Zijn vrouw Karin (38) zit naast hem. Zij heeft drie weken geleden een maag bypassoperatie gehad, hier in het Slotervaart Ziekenhuis. Eigenlijk is ze prachtig, ze heeft een fijn gezicht, perfecte huid en lacht veel. Maar ze is te dik. Haar BMI was 41. Hoewel, het einde is in zicht! Voor de operatie woog ze 119 kilo en vandaag 110. Over een jaar zal ze zo’n 70 kilo wegen, zegt Bruin.

Chirurgen passen de maag bypassoperatie steeds vaker toe. In het Slotervaart deden ze dat vorig jaar 450 keer, dit jaar verwachten ze 700 operaties. En dan hebben ze 30 procent van de operatieverzoeken afgewezen. Omdat de patiënt bijvoorbeeld geen serieuze dieetpoging heeft ondernomen of te oud is. Minderjarigen opereren ze niet.

Via een kijkoperatie wordt de maag verkleind en de darm zowat vastgemaakt aan de slokdarm. Karin toont drie geheelde gaatjes in de huid van haar buik. „Hier is het gebeurd.” Doordat de maag zo klein is (zo groot als een kiwi) voelt de patiënt zich snel verzadigd. Voorwaarde om zo’n operatie te ‘krijgen’, is een BMI van boven de 35 met andere kwalen zoals suikerziekte of artrose, óf een BMI boven de 40. Dat geldt voor ongeveer 1,5 procent van de bevolking.

Raymond en Karin hadden alles al geprobeerd. Serieuze diëten en pillen die in Nederland verboden zijn, maar die ze via internet bestelden. Drie jaar geleden vielen ze allebei in drie maanden dertig kilo af. Maar dat dieet was niet vol te houden. En toen kwam er weer 40 kilo bij.

Het is niet eens zo dat ze veel snoepen. Of dat ze snackbars bezoeken. Ze eten alleen ’s avonds erg veel. Ze hebben al jaren een winkel samen en werken hard. Karin: „Dan sta ik op, smeer boterhammen voor mijn zoon maar vergeet inderhaast zelf te ontbijten. Pas om een uur of drie krijg ik honger en eet ik broodjes. Eerst één, maar later werden dat er twee of drie. ’s Avonds kook ik, dat vind ik heerlijk om te doen. Surinaams, van alles. En dan eten we allebei twee borden of drie. Als ik ’s avonds weer honger heb, neem ik nog een bord.” Sinds de operatie kan dat niet meer. Ze eet nu zes keer per dag kleine hapjes. Haar zoon is 15 en slank hoor, zegt Karin.

Karin en Raymond werden steeds ongelukkiger van hun gewicht. Karin: „Je weet dat je te dik bent. Ik durfde deze zomer niet meer in bikini. Ik had een soort badpak aan en ik zág mensen kijken. Toen besloten we: we gaan er echt wat aan doen.”

Zo’n operatie kost wel wat. Chirurg Sjoerd Bruin: „Maar door die operatie besparen we op termijn geld bij deze patiënten. Na de bypass verdwijnt vaak de suikerziekte – dus ze krijgen geen medicijncontroles meer. Veruit de meeste patiënten verliezen blijvend 25 procent van hun gewicht. Ze gaan weer werken, kunnen weer bewegen. De meeste mensen verliezen met een dieet tijdelijk gewicht. Televisieprogramma’s als Obese geven een vertekend beeld. Die mensen worden fulltime gecoacht bij het afvallen. Nou, de meeste mensen niet. En de meesten komen niet bij Wendy van Dijk (de presentatrice) terecht hoor.”

Raymond heeft slaapapneu door zijn overgewicht. ’s Nachts valt elke minuut zijn ademhaling even uit. Hij was daardoor altijd moe en Karin ook, want zij hoorde dat steeds. Inmiddels draagt hij ’s nachts een kapje dat zuurstof uit een apparaat in zijn mond blaast. Hij is minder moe. Beginnende suikerziekte heeft hij ook.

De maagbypassoperatie zal een einde maken aan de apneu en de suikerziekte, zegt Bruin. Maar, waarschuwt hij, het wordt bij Raymond een lastige operatie. „Zo’n buik met zoveel vet op één plek...dat geldt voor ons als een lastiger operatie.”

    • Frederiek Weeda