Wereld Wijde Wanorde

De bevrijdingsboodschap van internet dreigt na twintig jaar te verzanden in criminaliteit en chaos. Regels zijn onvermijdelijk.

Redacteur Technologie

Het beloofde land, zo is er lang tegen internet aangekeken. Het web zou de wereld verbeteren, de burger aan de macht helpen en staatspropaganda doorprikken. En inderdaad: zouden de betogers van de Arabische Lente en Occupy zoveel succes hebben gehad zonder Facebook? En zou in landen als China en Rusland de druk om te hervormen niet veel kleiner zijn geweest zonder Weibo of Twitter?

In dat idealistische beeld zitten grote barsten. Want ook in de virtuele wereld worden misdaden gepleegd, oorlogen gevoerd en pootjes gelicht. En regulering is er amper. Twintig jaar geleden was het web een netwerk waarop wetenschappers informatie uitwisselden. Mensen die elkaar goed kenden. Daarvoor waren geen regels nodig. Intussen drijven hele bureaucratieën en bedrijven op het web. Regulering is onontkoombaar.

De vraag is hoe? Ja, natuurlijk moeten overheden zich kunnen verdedigen tegen webaanvallen. Moeten burgers en bedrijven beter worden beschermd tegen cybercriminelen. En moeten consumenten de zekerheid hebben dat hun gegevens online veilig zijn tegen de hongerige databases van advertentienetwerken en internetbedrijven. Maar wat als dit ten koste gaat van de vrijheid van meningsuiting?

Het web heeft geen centrale instantie die regels kan afdwingen, al hebben de Verenigde Naties de toegang tot het internet wel tot mensenrecht verheven. Het zal per land of per regio moeten worden geregeld. De onderliggende infrastructuur kan onafhankelijk blijven, net zoals er in internationale wateren niemand de baas is. Maar op elk schip gelden wel de regels van de vlag waaronder het schip vaart.

Het opstellen van regels is moeilijk. Door de snelheid van technologische ontwikkelingen loopt wetgeving altijd achter de feiten aan. Vaak is sprake van misverstanden. Techneuten verwijten politici gebrek aan kennis. Nederland en Europa bakkeleien graag over gegevensbescherming en cookies. Amerikaanse bedrijven, uit Silicon Valley of Hollywood, lijken veel succesvoller. Zij domineren het debat en hun lobbyisten proberen wetgeving in Brussel en Washington te beïnvloeden.

De recente successen van de entertainmentindustrie (in de strijd tegen The Pirate Bay en MegaUpload) roepen een tegenreactie op bij online activisten. Maar in hun schreeuw om absolute vrijheid van alle informatie en afschaffen van copyright klinkt ook weemoed door, naar de anarchistische begindagen van het web. Die zijn voorbij. Want de online vrijheid van de een is, zo is gebleken, gaat vaak ten koste van de vrijheid van een ander.

Als het gaat over bestrijding van piraterij, dan gelden voor de virtuele wereld dezelfde principes als in de echte wereld. Rechtszaken en blokkades helpen misschien even, maar zijn in essentie lapmiddelen: piraten en liefhebbers van illegale kopieën zullen elkaar weer op andere manieren weten te vinden. De enige structurele oplossing is het aanbieden van een aantrekkelijk commercieel alternatief.

Zo bezien biedt de opkomst van smartphone, tablet en bijbehorende apps-cultuur een nieuwe kans: consumenten blijken te willen betalen voor een goed aanbod en gebruiksvriendelijke oplossingen. Bovendien is het illegale circuit nog niet zo wijdverspreid op het mobiele web. De cijfers: nu komt 5 procent van het webverkeer van mobieltjes. Naar schatting zijn er in 2016 vijf miljard mobiele internetters.

De noodzakelijke regulering van internet wordt pijnlijk als de vrijheid van meningsuiting in het geding komt. De meeste internetters wonen nu in Azië (922 miljoen, volgens cijfers uit 2011) en daar gelden andere normen voor het filteren en blokkeren van data. Webbedrijven die de hele wereld willen veroveren, kiezen eieren voor hun geld: zelfs het vooruitstrevende Twitter gaat berichten censureren om toegang te krijgen tot landen als China. Ook bij Twitter moet de schoorsteen blijkbaar blijven roken.

De gefilterde berichten zijn straks nog wel in andere landen te zien. Dat bewijst dat het concept van één web afbrokkelt: internet valt uit elkaar in kleinere elementen, ingericht naar landelijke mores. Zo houdt de global village zijn duistere buurten. Internet verandert blijkbaar niet de wereld; de wereld verandert internet.

    • Marc Hijink