‘Misdaad maakt obscene winsten met niertransplantaties’

Criminele bendes handelen in nieren. In Kosovo hervat een uniek proces over illegale orgaantransplantatie. Aanklager Ratel waarschuwt voor ‘transplantatietoerisme’.

Kosten van een nieuwe nier voor de ontvangende patiënt: tussen de 60.000 en 75.000 dollar. Opbrengst voor de donor: 10.000 tot 15.000 euro, als ze tenminste hun geld kregen. Het verschil: de enorme winst die te maken valt met de illegale handel in organen.

Dit zijn de bedragen die worden genoemd in een proces in Kosovo. Volgens de aanklacht zijn in 2008 in de particuliere Medicuskliniek zeker dertig illegale transplantaties uitgevoerd, met als ‘donor’ mensen uit Turkije, Rusland en Oost-Europa die met valse beloftes waren gelokt. Terecht staan prominente artsen en anesthesisten uit Kosovo, maar de centrale figuren zijn een Turkse chirurg, Yusuf Sonmez, en een Israëlische fixer, Moshe Harel. Tegen beiden loopt een internationaal arrestatiebevel.

Ook uit andere landen komen berichten over dergelijke praktijken. Maar dit is een van de eerste processen in zo’n affaire. De zaak kwam aan het licht nadat een Turkse man bij wie een nier was verwijderd op het vliegveld van Pristina in elkaar zakte.

Er werd een enorm litteken van zijn buik naar zijn rug ontdekt. Het proces is in oktober begonnen en gaat bij zijn hervatting maandag een nieuwe fase in. „We gaan nu proberen de slachtoffers te laten getuigen en de mensen die een orgaan hebben gekocht’’, zegt openbare aanklager Jonathan Ratel, een Canadees/Britse jurist die namens de EU in Kosovo werkt, in een telefoongesprek.

U behandelt dit als een vorm van georganiseerde misdaad. Bij die term denken we eerder aan drugs en prostitutie, wapens, gokken.

„Er is een nieuwe dynamiek gegroeid. Er kunnen obscene winsten worden gemaakt met de handel in organen. Het is een ware industrie geworden. De routes die de georganiseerde misdaad gebruikt voor orgaanhandel, zijn dezelfde als die voor het transport van seksslaven. Ze zoeken arme mensen die makkelijk over te halen zijn.”

Wisten die niet waar ze ja tegen zeiden?

„Soms helemaal niet, en soms maar half. Ze geven in ieder geval niet hun toestemming op basis van juiste en volledige informatie. Als ze in de gaten kregen waarin ze terecht waren gekomen, was het te laat. Ze werden bedreigd met dezelfde technieken als bij seksslaven: hun paspoort werd ingenomen, ze kregen te horen dat ze schulden hadden, ze werden bedreigd. En na de operatie werden ze volledig aan hun lot overgelaten. Ze kregen hun geld niet, of niet wat hun was beloofd. Er is geen goede post-operatieve zorg.”

Ook uit landen als India en Brazilië komen berichten dat arme mensen hun nieren verkopen.

„In dit netwerk kwamen de mensen van dichter bij huis: Rusland, Kazachstan, Wit-Rusland, andere Oost-Europese landen, Turkije ook. Ze werden naar Istanbul gebracht voor een eerste medische controle. Vandaar was het drie kwartier vliegen naar Kosovo. En de ontvangers kwamen in ieder geval uit Duitsland, Canada, de VS en Israël.

„Maar je komt dit overal tegen, niet alleen in Kosovo. Er zijn illegale klinieken voor orgaantransplantaties in Oost-Europa, het Midden-Oosten, een aantal Aziatische landen, overal waar de georganiseerde misdaad profiteert van zwakke handhaving van de wet.”

Hoe valt dit te bestrijden?

„Er moet een internationale conventie komen die het verbiedt organen te kopen of te verkopen. In de vrijwel alle landen bestaat al een nationaal verbod. Maar er zijn mazen. Het is bijvoorbeeld niet verboden voor een Amerikaanse staatsburger naar het buitenland te gaan en een orgaan te kopen. Er is een vorm van transplantatietoerisme ontstaan die een halt moet worden toegeroepen.”

Hoelang gaat dit proces nog duren?

„Nog wel enkele maanden. We hebben bewezen dat er in de Medicuskliniek organen werden getransplanteerd. Maar de artsen beweren dat ze niet wisten waar de patiënten vandaan kwamen. Daarom hebben we nu de getuigenissen van de kopers en verkopers nodig om te bewijzen dat er hier sprake is geweest van mensenhandel. Maandag zal de zoon van een Amerikaan die hier een nier heeft gekocht en inmiddels is overleden, via een videoconferentie getuigen. We hopen ook op de medewerking van de Russische autoriteiten om de slachtoffers op te sporen. Over de meesten hebben we voldoende informatie om hen te kunnen vinden. ”