EU komt te laat in wegglijdend Senegal

President Wade van Senegal manipuleert de verkiezingen. Amerika protesteert, Europa doet niets. Een delegatie van het Europees parlement komt te laat, betogen Hans Anker en Erik van Bruggen.

Illustratie Pavel Constantin

Senegal staat bekend als een stabiele en democratische oase in West-Afrika. Maar met de presidentsverkiezingen in zicht dreigt het vriendelijke land af te glijden naar een dictatuur. Verschillende demonstranten lieten de afgelopen week het leven bij rellen in de hoofdstad Dakar. Amnesty International spreekt over een ‘dramatische escalatie’. En de blogger Cheikh Yerim Seck schrijft: ‘Senegal huilt, Senegal bloedt, Senegal brandt’.

De 85-jaar oude president Abdoulaye Wade heeft zich afgelopen week met een aantal constitutionele kunstgrepen uitzicht verschaft op een derde termijn, terwijl volgens de grondwet twee termijnen het maximum is. Tevens blokkeerde Wade de kandidatuur van de wereldberoemde zanger Youssou N’Dour en twee andere oppositiekandidaten. Juist N’Dour werd het vermogen toegedicht om de arme ongeletterde kiezers achter zich te krijgen. Hij vormde zo een reëel gevaar voor Wade en moest worden uitgeschakeld.

Alom gaat men er in Senegal van uit dat de oude president zijn zoon Karim wil positioneren als zijn opvolger. De half-Franse, half-Senegalese Karim, een vriendelijk overkomende weduwnaar van 43 jaar, is klaargestoomd op de Sorbonne. Hij is thans superminister van verschillende departementen en even corrupt als zijn vader. Hij is tevens een van de young leaders van Davos.

Wade ontdeed zich op wrange wijze van N’Dour. Meer dan de helft van de Senegalese bevolking is analfabeet. Hun handtekening is vaak niet meer dan een krabbel. Duizenden van de door N’Dour onder de ongeletterd bevolking verzamelde handtekeningen werden afgekeurd door het door Wade gecontroleerde grondwettelijk hof, als gevolg waarvan de zanger onder het vereiste aantal van 10.000 zakte. Beroep kon alleen bij hetzelfde hof en bleek dus kansloos. Exit N’Dour.

Wades manipulaties kwamen hem op scherpe terechtwijzingen te staan van Frankrijk en de Verenigde Staten. Het Amerikaanse State Department liet weten dat een derde termijn van Wade niet in het belang is van Senegal. „Een echte staatsman maakt nu ruimte voor de nieuwe generatie”, aldus de woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken.

De Europese Unie, ondertussen, laat Senegal het moeras inzakken. Catherine Ashton, de buitenlandtsaar van de EU, weigert zelfs om een positie in te nemen. Zij beperkt zich tot gratuite opmerkingen. Met zulke vrienden hebben de Senegalezen geen vijanden meer nodig. Ashton, op wiens vervanging recentelijk werd aangedrongen door D66-europarlementarier Marietje Schaake, laat hiermee wederom een zwakke indruk achter.

Dan is er nog de door de Unie ingestelde waarnemersmissie. Deze staat onder leiding van de Nederlander Thijs Berman (PvdA). Maar de missie brengt pas verslag uit na de eerste ronde van de presidentsverkiezingen op 26 februari. Bermans tussenrapport komt dus vrijwel zeker als mosterd na de maaltijd.

Wade is nog niet klaar met zijn trukendoos. Zijn plan is om de komende weken een wetje te lanceren waardoor belastingschulden voor journalisten worden kwijtgescholden. Omkoping, dus.

Onze persoonlijke gesprekken met verschillende oppositiekandidaten verraden een gevoel van machteloosheid. Men is niet opgewassen tegen de Wade-machine. Men had van Europa veel meer verwacht en is daarover hevig teleurgesteld.

Als Europese burgers zijn wij dat ook. Europa voert hier een beschamende vertoning op.

Wat moet er gebeuren? Het is tijd dat de Europese Unie van koers verandert, zich krachtig uitspreekt tegen de gang van zaken in Senegal, en daar ook naar handelt.

Als de bleke Ashton niet zelf tot actie overgaat moet het Europees Parlement haar daar toe dwingen. De eerstvolgend gelegenheid daarvoor is de vergadering in Straatsburg volgende week.

De naam Wade moet verdwijnen van het stemformulier en bonafide kandidaten zoals Youssou N’Dour dienen te worden toegelaten. Als de EU hier in slaagt doet ze wat ze moet doen: de Senegalese bevolking hoop geven op om zelf invulling te kunnen geven aan hun toekomst.

Hans Anker en Erik van Bruggen van campagnebureau BKB adviseerden de afgelopen maanden oppositiekandidaten in Senegal.