Beer

De beer heeft als koning der dieren omstreeks 1150 plaats moeten voor de leeuw, benadrukt Atte Jongstra in zijn bespreking van The Bear van Michel Pastoureau (Boeken, 27-01-12). Jammer, dacht ik, dat Michel Pastoureau de Nederlandse Reynaert blijkbaar niet kent.

Wanneer Reynaert ter dood veroordeeld is, dist hij een verhaal op over een samenzwering tegen koning Nobel. Hij vertelt dat zijn vader een grote schat heeft gevonden. Daarna beraamt hij samen met Grimbeert de das (Reynaerts neef), de wolf Isegrim en Bruun de beer een samenzwering om Bruun op de troon te brengen. De schat zouden ze gebruiken om soldaten te werven. Reynaert voorkomt de coup door de schat van zijn vader te stelen. Door zijn familie en grootste vijanden valselijk te beschuldigen en bovendien een niet bestaande schat aan de koning te beloven, weet Reynaert aan de galg te ontkomen.

De dichter van de Reynaert heeft dit leugenverhaal waarschijnlijk gebaseerd op een fabel over een samenzwering van de beer, de vos en de wolf om koning de leeuw van de troon te stoten. De tekst van deze fabel is verloren gegaan, maar in een 14de-eeuwse Hollandse kroniek wordt de samenzwering tegen Floris V vergeleken met diezelfde fabel. In de Middeleeuwse fantasie heeft de beer dus zeker niet zonder slag of stoot zijn troon aan de leeuw afgestaan!

Jan de Putter, Leiden

    • Jan de Putter