'Associatief wandelen' met Sebald in 'Patience'

In Patience (After Sebald) loopt de Britse documentairemaker Grant Gee de wandeltocht na die schrijver W. G. Sebald aflegde in de omgeving van het Britse Sussex voor zijn boek Die Ringe des Saturn (1995). Geografie en geschiedenis, herinneringen en landschap, vloeien daarbij melancholiek in elkaar over. „De omgeving daar is precies Nederland”, zegt Gee op het Rotterdams filmfestival. „Geologisch gezien is dit deel van Engeland gewoon een stuk van het Europees continent, waar door erosie later de Noordzee tussen is ontstaan.”

De boeken van Sebald zijn onmogelijk te classificeren: ze bevinden zich ergens tussen reisverhaal, roman en historisch essay. En ook de film van Gee, die eerder een bekroonde documentaire maakte over doemgroep Joy Division, is bezonken en ongrijpbaar. De film bestaat uit fraaie beelden in zwart-wit, die zijn gemaakt langs de route die Sebald liep, en laat kunstenaars en schrijvers aan het woord die door zijn werk zijn geïnspireerd. Gee: „Sebalds manier van denken, waarbij elk zijpad weer naar een ander zijpad kan leiden, lijkt een beetje op hoe internet werkt met hyperlinks. Hij heeft zo mensen geïnspireerd die nadenken over wat de betekenis kan zijn van literatuur in het digitale tijdperk, waarin boeken een steeds kleinere rol spelen, hoewel hij zelf geen computer had en ook geen mobiele telefoon.”

Het is bijna een klein wonder dat een film als Patience (After Sebald) nog gemaakt kan worden, in deze tijd van kunstbezuinigingen, ook in Engeland. De film is onversneden high brow. Toch komt hij in Engeland en de VS zelfs uit in de bioscoop. „Dat komt misschien doordat er een hele industrie is ontstaan van academici die zich met Sebald bezighouden, zeker in de VS. Daar is hij een echt cultfiguur.”

Gee voelde de geest van Sebald niet over zich neerdalen toen hij zijn trektocht maakte. „Er gebeurde eigenlijk niets, geen mystieke ervaring of zo. Dat is ook het beste: gewoon je hoofd leegmaken en filmen.” Later maakte hij de interviews voor de film, waarin een kenner onder meer verklaart dat het het minst in de geest van Sebald zou zijn om zijn voetsporen letterlijk na te trekken. Het gaat immers om zijn associatieve verbeelding. Gee: „Gelukkig hoorde ik dat pas achteraf, anders had ik de wandeling niet zo onbevangen kunnen maken.”

    • Peter de Bruijn