Schaatskoorts in de winkel: op is op

Kinderen zijn uit hun oude schaatsen gegroeid, volwassenen willen de nieuwste trend. Zodra het vriest wil iedereen nieuwe schaatsen. Het is gekkenhuis, zo lang de voorraad strekt.

Een medewerker van Viking controleert een zojuist geslepen schaats. Het fabriceren van schaatsen duurt maanden. „Het is niet mogelijk extra productie te draaien als de schaatskoorts uitbreekt.”

Henk Haitsma komt handen te kort in zijn hobby- annex schaatswinkel in Bleiswijk. Normaal loopt het geen storm in de zaak. Maar deze week des te meer. De winkelier wijst naar de eerste etage waar tientallen schaatsen staan uitgestald. Nadat de weermannen een langdurige vorstperiode aankondigden, begon het afgelopen zaterdag te lopen. Op maandag had hij „al zeker vijftig klanten” over de vloer gehad. „Vooral ijzers die geslepen moeten worden.”

Aan de wand hangen foto’s waarop Haitsma trots poseert met voormalig wereldkampioenen Rintje Ritsma en de Zweed Tommy Gustafsson. De klanten hebben er weinig oog voor. Zij dromen alweer over lange tochten over bevroren meren en mistige plassen. De winkelier wordt continu onderbroken met vragen. Een mevrouw wil weten welke inruilwaarde haar oude schaatsen hebben. „Die schoen is van plastic he? Sorry, dat durf ik niet aan”, zegt Haitsma. „Het scheurt gemakkelijk en dan moet ik ze terugnemen.” De telefoon rinkelt voortdurend. Of hij nog een paar Vikings heeft. Junior, laag, maat 33. Na een telefoontje naar de Vikingfabriek moet hij „helaas, helaas” nee verkopen.

Martijn Wijnhof heeft een grotere maat en meer geluk. De jongen is met zijn stiefvader naar Bleiswijk gekomen om een „echte Vikings” uit te zoeken. „Ze spraken wel van een horrorwinter, maar waar bleef die dan?” Het lijkt er dan nu toch van te komen. „Kan ik eindelijk weer de slootjes en plassen op. En daar heb je geschikte schaatsen voor nodig.”

Dat het hard kan gaan als er eenmaal strenge vorst wordt aangekondigd, weten ook de schaatsfabrikanten. Bij Viking in Almere gingen deze winter al 10.000 paren de deur uit, nog voordat er op natuurijs kon worden gereden. Directeur Jaap Havekotte (65) rekende eigenlijk op een zachte winter. In het magazijn van Viking tekent hij een denkbeeldige grafiek in de lucht. De wintercyclus. „Na drie jaar van strenge vorst volgt eenzelfde periode zonder echt winterse omstandigheden. Maar die klimaatverandering hè. De statistieken kloppen niet meer.”

Goed nieuws voor schaatsfabrikanten, zou je zeggen. Ja en nee, geeft Havekotte toe. Natuurlijk, hij houdt van de vorst en wil graag verkopen. „Maar het zou barsten van de concurrentie als de temperatuur ieder jaar langere tijd onder nul zou zitten. Productiebedrijven zoeken naar uitbreidingsmogelijkheden. Een jaar zonder een al te strenge winter zou ook prima zijn.”

Havekotte kan het zich veroorloven. Viking richt zich vooral op het top- en middensegment van de Nederlandse en internationale markt. Sven Kramer, Ireen Wust en Havard Bøkko, rijden op Vikings. Met hun naamsbekendheid maken zij de slechte jaren goed.

Anders ligt dat voor de overige grote spelers op de Nederlandse markt, Zandstra in Joure en groothandel Schreuders Sport in Leerdam. Zij zijn veel meer afhankelijk van de verkoop aan consumenten [zie kader]. Zandstra bedient de „serieuze recreant” en Schreuders Sport is marktleider in het goedkopere segment met het merk Nijdam. Waar de schaatsen van Schreuders uit China worden geïmporteerd, voeren ze in Almere bij Viking en in Joure bij Zandstra nog een deel van het productieproces zelf uit.

Bij Viking gaat het vooral om technische handelingen. Het persen van kuipjes die de basis vormen voor de schaats bijvoorbeeld. Voor het fabriceren van de leren schoenen wijkt Viking uit naar Roemenië. Daar zette Havekotte eind jaren zeventig een fabriek op. Viking heeft er een eigenafdeling. Als het leerwerk is aangebracht, komen de schoenen terug naar Almere. Daar worden de ijzers onder de schaatsen gezet. Havekotte: „Echte schoenmakers zijn in Nederland niet meer te vinden. In Roemenië nog wel, maar ook dat wordt minder.”

Met zestien werknemers oogt het personeelsbestand van Viking aan de krappe kant. In de wintermaanden wordt echter niet meer geproduceerd dan in de rest van het jaar. „Het maken van schaatsen is een proces van maanden. Wanneer de echte winter uitbreekt kun je niet ineens extra gaan fabriceren. We moeten het doen met de huidige voorraad”, zegt directeur Havekotte. „Op is op."

Zo ver is het voorlopig nog niet. Viking heeft nog 70.000 schaatsen op voorraad. Na de hoopvolle berichten van het begin van de week, lijkt de vraag naar schaatsen halverwege de week weer wat af te nemen. Er lijkt dooi op komst. Maar Havekotte blijft optimistisch. „De komende dagen trekt het weer aan hoor. Daar ben ik niet bang voor.”

De Viking-directeur rommelt even in een doos met ijzers en haalt er dan een koolstofbuis uit. De nieuwste ontwikkeling. „Schaatsijzers moeten kunnen buigen. De Viking is wat stijver in de bocht. Toppers merken dat direct. Deze koolstofbuizen moeten op elk deel van de baan voor de juiste buigzaamheid zorgen.” Momenteel worden de nieuwe schaatsen getest door de subtoppers in de regio’s. „De echte toppers experimenteren niet. Pas als ze zien dat iets aanslaat, gaan ze ermee aan de slag.”

Havekotte heeft overigens niks te klagen over de grote professionals die op Viking rijden. Met twee nieuwe Europese kampioenen allround (Sven Kramer en de Tsjechische Maria Sablikova) in zijn stal, is gratis publiciteit verzekerd. Voor wie hij juicht als een buitenlandse schaatser op Vikings tegen een Nederlander met een ander merk rijdt? Lachend: „Lastige keuze, maar dan kies ik toch voor mijn bedrijf.”