Moskou is nu een stad onder hoogspanning

Het anti-Kremlinprotest gaat door, ondanks fanatieke pogingen van het Russische regime om de betogers te ontmoedigen. Beide partijen staan op springen.

Aan de gevel van een gebouw pal tegenover het Kremlin hing gisteren een reusachtig spandoek met de tekst ‘Poetin hoepel op’. Pas na een uur werd het door de politie verwijderd. Zowel dat spandoek als de trage reactie van de autoriteiten tekent de gespannen sfeer in Moskou aan de vooravond van een nieuwe massabetoging, komende zaterdag. De Poetinhaters verzinnen steeds nieuwe creatieve acties, de Poetinverdedigers reageren daarop iedere keer te traag, waardoor de eersten aan de winnende hand lijken.

Toch is dat een voorbarige conclusie. Veel zal zaterdag worden bepaald door de omvang van het protest, die dit keer in de vorm van een mars wordt gehouden. Alleen door opnieuw een groot aantal deelnemers op de been te brengen, kan de protestbeweging aantonen dat ze niet aan het verdampen is en vasthoudt aan haar eisen voor onder meer nieuwe parlementsverkiezingen.

De machthebbers zijn de betogers nog altijd op geen enkel vlak tegemoet gekomen. Eerder doen ze er alles aan om hen te ontmoedigen. Eerst gebeurde dat door geen toestemming te geven voor de aanvankelijke route van de mars. Toen het stadhuis vervolgens probeerde ook het alternatieve traject af te keuren en de betogers naar een buitenwijk wilde verbannen, besloot een deel van de organisatoren dan maar zonder vergunning te gaan marcheren en het risico te lopen door de oproerpolitie uiteen te worden geslagen. Geschrokken bond het Kremlin in.

Als meest recente stap in de ontmoedigingstactiek heeft het ministerie van Onderwijs Moskouse leraren bevolen om zaterdag deel te nemen aan een pro-Poetindemonstratie elders in de stad. Als ze dat niet doen, zou dat negatieve gevolgen voor hun school kunnen hebben. Ook zijn universiteiten en hogescholen gedwongen om op die dag een kennismakingsbijeenkomst met nieuwe studenten te organiseren.

Tegelijkertijd doet het Kremlin zijn best om de oppositie te kalmeren. Zo hebben politici als Boris Nemtsov, die jarenlang op een zwarte lijst stonden, ineens weer toegang tot de staatstelevisie, al worden hun opmerkingen over de corruptie en de financiële malversaties van Poetins vrienden niet uitgezonden. Buiten de studio vallen de oppositieleiders gewoon ten prooi aan de geheime dienst, die hun gesprekken, waarin ze zich agressief uitlaten over collega-activisten, op internet plaatst om hen zwart te maken en aan te tonen hoe groot hun verdeeldheid is.

Ook Poetin zelf doet allerlei toezeggingen aan zijn tegenstanders. Zo heeft hij gisteravond beloofd na zijn herverkiezing in maart oppositiepolitici in zijn nieuwe regering te zullen opnemen. De demonstranten nemen die belofte echter niet serieus en zien haar eerder als een zwaktebod en een aanmoediging om vol te houden. „Grote vraag is wat we gaan doen als het Kremlin niet op onze eisen ingaat”, zegt televisiejournalist Roestem Davydov. „Zelf ga ik ervan uit dat Poetin na zijn herverkiezing het protest laat neerslaan.”

Demonstranten als Davydov hebben zich aangesloten bij de Liga van Kiezers, een niet-politieke vereniging van burgeractivisten voor eerlijke verkiezingen, opgericht door beroemdheden als rockmusicus Joeri Sjevtsov, schrijvers Boris Akoenin en Ljoedmila Oelitskaja en Jelizaveta Glinka, die als Dr. Liza medische liefdadigheid verleent aan kansarmen en daklozen. In twee weken tijd is die organisatie uitgegroeid tot het hart van de protestbeweging. Het Kremlin, zich bewust van de potentie van de Liga als alternatief voor de verdeelde oppositiepartijen, is druk bezig om de oprichters ervan te dwarsbomen. Zo is gisteren de bankrekening van Dr. Liza door de belastingdienst geblokkeerd en heeft Poetin Akoenin – een etnische Georgiër - in het openbaar uitgemaakt voor vijand van het vaderland.

Veel zal vooralsnog afhangen van de bereidheid van het Kremlin om een omvangrijke herstructurering van het politieke systeem door te voeren. De gematigde vicepremier Igor Sjoevalov gaf vorige week in Davos een voorzetje door te zeggen dat dit systeem achterlijk is, maar dat het alleen geleidelijk kan worden veranderd. Precies dat is wat de demonstranten niet willen, omdat ze geen enkel vertrouwen hebben in de leider van dat systeem: Vladimir Vladimirovitsj Poetin.