'Faillissement Vestia hoeft geen ramp te zijn'

Vestia gaf aanmerkelijk meer geld uit aan financiële producten dan aan bakstenen. Maar er was geen risk manager. „Zo’n situatie mag je niet laten bestaan.”

Nederland, Hilversum, 18-06-08 Sweder Wijnbergen. © Foto Merlin Daleman

Woningcorporatie Vestia is in problemen gekomen door te speculeren op een rentestijging. Met de risico’s van een verdere rentedaling is onvoldoende rekening gehouden. In 2010 investeerde Vestia voor 350 miljoen euro in woningen. Ter vergelijking: In datzelfde jaar kocht de woningcorporatie voor ruim 1,7 miljard aan derivaten, financiële producten waarmee risico's kunnen worden afgedekt. Maar volgens econoom Sweder van Wijnbergen, werden bij Vestia geen risico's afgedekt maar juist grote risico's genomen. „Dit is puur gokken.”

Begrijpt u wat er bij Vestia gaande is?

„Het draait hier om het verantwoord omgaan met risico’s. Met derivaten an sich is niets mis. Daarmee kan je – mits goed gebruikt – heel verstandig risico’s verlagen. Sterker, je kunt het zelfs omdraaien. Als een woningcorporatie helemaal niets doet op dit vlak, dan loop je een onbeperkt renterisico. En het is ook niet erg als je verlies lijdt op een derivaat, zolang er elders maar winst tegenover staat. Dat is juist de essentie van goed risicobeheer. Je hoeft je niet tegen alle risico’s te verzekeren. Risico’s die je niet aankan, díe moet je afdekken. Maar je moet wel oppassen met derivaten. Eén verkeerd contract kan het risicoprofiel van een hele organisatie binnen een uur veranderen.”

En daar is iets misgegaan bij Vestia.

„Vestia heeft puur gespeculeerd. Voor mij is het glashelder: als je 10 miljard aan derivaten bezit en 5 miljard schuld, dan heb je 5 miljard aan open posities. Dat is totaal onverantwoord. Daar is een woningcorporatie niet voor, dat moet een hedgefonds maar doen. Dit is puur gokken.”

Hadden toezichthouders daar zicht op kunnen hebben?

„Toezichthouders als het Centraal Fonds Volkshuisvesting en het Waarborgfonds Sociale Woningbouw beschikken niet over alle informatie. Het is ook de vraag of ze voldoende kennis hebben. Maar je kan hun moeilijk de gok van Vestia verwijten. Anders is het met de controlemechanismen binnen de corporatie. Bij Vestia is een eenhoofdige leiding, een directeur die er al heel lang zit. Er was geen risk manager. Zo’n situatie mag je niet laten bestaan. Ook de raad van commissarissen hadden dit niet moeten toestaan. De financiële verplichtingen die Vestia aanging, zijn allemaal ingrijpende besluiten die door de raad van commissarissen geaccordeerd moeten zijn. Als dat gebeurd is, zouden ze direct moeten aftreden. Als dat niet gebeurd is, is het ook goed mis.”

Is dat wel een gelijke strijd: zakenbanken die ingewikkelde producten bij een Hollandse corporatie slijten?

„Dat is een extreem ongelijke situatie. Een verstandige woningcorporatie doet dat niet, want de kennisachterstand is per definitie te groot. Partijen als Goldman Sachs beheersen dit spel tot in hun vingertoppen. Een corporatie moet het risicobeheer met derivaten uitbesteden aan een fatsoenlijke partij. Die zijn er wel.”

Valt de banken waarmee Vestia de contracten afsloot iets te verwijten?

„Uiteraard. Zij hebben ten eerste een zorgplicht. Een fatsoenlijke bank trekt aan de bel als de tegenpartij te grote risico’s neemt. Daarnaast heeft de bank zelf ook een probleem als het mis gaat. Hier zijn contracten gesloten waarvan de banken moesten weten dat Vestia een enorm risico aanging. Ik begrijp dat er nu alles aan wordt gedaan om een faillissement van Vestia te voorkomen. Het is de vraag of dat verstandig is. Over een faillissement wordt altijd gedaan alsof dan de hele wereld vergaat. Het is niets meer dan een mechanisme om verliezen te verdelen. Nu dreigen de verliezen alleen bij de sector terecht te komen en ontspringen banken de dans. Een faillissement van Vestia hoeft geen ramp te zijn.”

Hoe belangrijk is het dat de financiële contracten snel ontbonden worden?

„Je moet daar heel erg mee oppassen. Als je alles nu afsluit, leidt dat tot maximaal verlies. En als je niets doet, blijf je doorgokken. Vestia moet daarom alleen zijn open positie sluiten. Niet de gehele 10 miljard aan derivaten, maar alleen dat deel waarvan het risico niet gedekt is. Daarvoor heb je experts nodig. Ik hoop dat dat gebeurt, maar ik hou mijn hart vast. Ik zie nu weer twee bestuurders uit de sector bij Vestia aan het roer komen. Het gaat er om dat die derivatenrisico’s onder controle komen.”

    • Jeroen Wester