Achtergebleven op het slagveld

Holland Doc: Zoete rook van het vaderland Ned. 2, 23.00 - 23.50 uur

Met wat goede wil is het een ode aan de net overleden dichteres Wislawa Szymborska. Haar dichtregels openen de documentaire Zoete rook van het vaderland van Masha Novikova:

Na elke oorlog

moet iemand opruimen.

Min of meer netjes

wordt het tenslotte niet vanzelf.

Woorden die in hun eenvoud lijken te botsen met de grote oorlogen die in de 20ste eeuw over Europa trokken. En daarmee zeer passend bij deze wonderschone film, vol met bescheiden beelden die het grote leed illustreren. Kanttekeningen bij Slagveld Europa.

In drie delen maken we kennis met hoogbejaarde overlevenden: Victorino in Catalonië, Agota in Litouwen en Aigaz in Abchazië. Drie landen, verschillende oorlogen, maar vooral veel overeenkomsten. Barre levens op het platteland dat nooit meer was dan een plunderplaats. De soldaten van de Spaanse Burgeroorlog, de Tweede Wereldoorlog en de oorlog met Georgië trokken voorbij, zij bleven trouw aan het stukje grond waar ze werden geboren. Iedereen vertrok, behalve zij. Eenzaam hakken ze hout en bakken ze brood, in huizen als ruïnes.

Tussendoor prachtig archiefmateriaal: Franco in kleur, dansen in de Kaukasus. Agota weet dat Russen beter verborgen mensen konden zoeken dan Duitsers. Victorino vat het helder samen: „Het waren trieste tijden”. Dit is de epiloog die Geert Mak had moeten hebben voor In Europa.

    • Mark Duursma