Wetenschappers boycotten uitgever Elsevier

Onderzoekers zijn een boycot begonnen tegen de Brits-Nederlandse uitgever Elsevier, die in hun ogen misbruikt maakt van zijn machtspositie. Vanmorgen hadden ruim 2.500 wetenschappers een online petitie ondertekend waarin zij verklaren niet meer te zullen meewerken aan een publicatie in een van de ruim 2.000 Elsevier-tijdschriften.

De petitie is opgezet door de Britse wiskundige Tim Govers, die actie voert tegen de ‘exorbitant hoge prijzen van de wetenschappelijke tijdschriften’ van Elsevier. Govers is ook boos over de bulkcontracten en de steun van Elsevier aan voorgenomen wetgeving die de toegang tot wetenschappelijke informatie beperkt. Onder de ondertekenaars zijn een kleine vijftig Nederlandse onderzoekers.

„Met pijn in het hart heb ik vanmorgen getekend”, zegt Wan Fokkink, computerwetenschapper aan de VU in Amsterdam. „Door te publiceren in wetenschappelijke tijdschriften word je zichtbaar voor collega’s. Bovendien eisen ook visitatiecommissies dat je publiceert in invloedrijke tijschriften.” In zijn vakgebied is Elsevier-tijdschrift Theoretical Computer Science toonaangevend. Fokkink: „Ik heb erin gepubliceerd, maar ik doe het niet meer nu.”

In de academische wereld bestaat al langer onvrede over de macht van uitgeverijen zoals Elsevier en Springer. Wetenschappers publiceren gratis in de tijdschriften, waarvoor zij ook gratis artikelen beoordelen (peer review) en vaak ook redigeren. Die tijdschriften worden vervolgens voor veel geld verkocht aan universiteitsbibliotheken die gedwongen zijn om naast de goede tijdschriften ook de minder goede tijdschriften te kopen.

„Eigenlijk betaalt de academische wereld twee keer”, zegt ondertekenaar Esther Verhaag, promovenda (leverziekten) aan de Rijksuniversiteit Groningen: „Want wetenschappers moeten vaak betalen om te kunnen publiceren, namelijk als bijdrage in de uitgeefkosten. Vervolgens moeten hun collega’s weer betalen om het artikel te kunnen lezen, of in elk geval de bibliotheek van hun universiteit.” In het vakgebied van Verhaag is Elsevier-tijschrift Gastroenterology toonaangevend. Elsevier is met titels als The Lancet en Cell dominant in de biologie en geneeskunde.

Dat wetenschappers nu in actie komen, komt door internet. „Vroeger speelden uitgevers een belangrijke rol, maar tegenwoordig kunnen wetenschappers makkelijk via het web informatie uitwisselen”, zegt Fokkink. Daar komt bij dat universiteiten fors moeten bezuinigen, ook op hun bibliotheken.

Dat Elsevier nu als doelwit wordt gekozen, komt doordat de uitgeverij de Research Works Act steunt, een wetsvoorstel waarover het Amerikaanse Congres nu praat (wired.com somt betalingen van Elsevier op aan een Congreslid dat de wet steunt). Dat voorstel zou het opzetten van ‘betaalmuren’ op websites vergemakkelijken. Het zou de toegang tot onderzoek dat nu nog vrij toegankelijk is verder kunnen beperken, vrezen wetenschappers. Elsevier schrijft in een persverklaring: „De toegang tot wetenschappelijke informatie is groter dan ooit, en de prijs per artikel is lager dan ooit. Dit is een direct resultaat van de investeringen van uitgevers in het digitaliseren, verrijken en beschikbaar maken van content.”