Tegeltjeswijsheden van een bijdehante fysicus

Iets kan voortkomen uit niets; niets is instabiel. Het is een van de oneliners van Lawrence Krauss in de trailer van zijn boek A Universe From Nothing. Inderdaad, net als de meeste speelfilms gaat dit boek gepaard met een flitsend gemonteerd reclamefilmpje dat via internet gratis wordt verspreid. Het boek gaat over de vraag of een heelal – bijvoorbeeld hét heelal – zomaar kan ontstaan, of dat het daar hulp bij gehad moet hebben. Hier is nog zo’n Kraussiaanse tegeltjestekst: „Vergeet Jezus. Stérren stierven zodat jij kon leven.”

Lawrence Krauss (57) doceert theoretische natuurkunde aan de universiteit van Arizona en heeft verschillende populair-wetenschappelijk boeken op zijn naam. Bijvoorbeeld The Physics of Star Trek, waarin hij nagaat welke technieken uit de serie in principe kunnen werken. Zijn nieuwe boek komt voort uit een voordracht uit 2009, die nog op YouTube staat. Deze stond in het teken van het atheïsme; Krauss wordt ingeleid door opperatheïst Richard Dawkins.

De video is slecht van kwaliteit, maar dat wordt ruimschoots gecompenseerd door Krauss’ flair en humor. Altijd kijkt hij alsof hij net iets buitengewoon aardigs heeft ontdekt. En voortdurend houdt hij de aandacht vast met provocerende grapjes.

„Edward Hubble geeft me vertrouwen in de mensheid. Hij begon als advocaat en werd sterrenkundige.”

„Gravity sucks.”

Tussen de kwinkslagen door vertelt hij hoe de kosmologie zichheeft ontwikkeld. Hoe aan het licht kwam dat het heelal uitdijde, hoe ‘niets’ een onwaarschijnlijke hoeveelheid energie leek te vertegenwoordigen en hoe donkere materie het heelal bleek te domineren. „Wij zijn 1 procent vervuiling in een heelal vol donkere materie en donkere energie.”

Ten slotte legt Krauss uit dat theoretici eigenlijk altijd wel wisten dat het heelal ‘plat’ moest zijn: de positieve energie van de materie zou precies de negatieve energie van de zwaartekracht opheffen. Zo’n heelal kun je namelijk voor niets krijgen.

Alleen de uitdijing van het heelal blijkt erger dan gedacht: die versnelt. Over honderd miljard jaar zijn alle sterrenstelsels buiten beeld en kunnen astronomen niet meer zien dat het heelal uitdijt. Ergo: wij leven in een speciale tijd, waarin het mogelijk is vast te stellen dat we níet in een speciale plaats leven. ‘Iets’ in het universum houdt het religieuze gevoel levend.

Bekijk de filmpjes via nrc.nl/bekijks

    • Herbert Blankesteijn