China ontvangt Merkel als superleider Europa

Chinese leiders willen Merkel misschien wel helpen met het Europees fonds. Om invloed te kopen in het IMF, maar zonder zedepreken graag.

Dirigent Yu Long (midden) en zangeres Yi Wang (links) treden op met het Chinees Philharmonisch Orkest bij een ceremonie ter gelegenheid van het begin, gisteren, van het Chinese culturele jaar in Duitsland. Foto Reuters

De Duitse kanselier Angela Merkel is de Westerse regeringsleider met de meeste ervaring als China-ganger. Niet verwonderlijk want Duitsland heeft zijn jongste Wirtschaftswunder vooral te danken aan China. Het is een kwestie van ‘guanxi’ (wederzijds profijtelijke relaties) dat zij al voor de zesde keer naar Peking gaat.

Voor het eerst sinds haar eerste bezoek in 2005 wordt Merkel vandaag niet alleen verwelkomd als de kanselier van een door de Chinese leiders hogelijk gerespecteerd land, maar ook wordt ze binnengehaald als ‘Ouzho nüshi’, als ‘Mevrouw Europa’, als de leider van een continent dat China’s grootste handelsmarkt vormt. Dat heeft zij te danken aan de versterkte positie van Duitsland en aan haar leiderschap in de eurocrisis. Een crisis die volgens Chinese Europa-watchers leidt tot de vorming van een ‘Duits Europa’ in plaats van een ‘Europees Duitsland’.

Feit is dat de tijd dat de Chinese commentatoren en de media hun best deden de Oost-Duitse Merkel in een kwaad daglicht te stellen wegens haar contacten met de dalai lama (in 2006) voorbij is. „De relatie China-Duitsland heeft zich ontwikkeld tot een symbiotische verhouding die voor de wereldeconomie net zo belangrijk is als de relatie van China met de Verenigde Staten”, denkt Zha Daojiong van de School voor Internationale Studies van de Universiteit van Peking.

Zha is niet de enige die zegt dat de tijd dat China een politiek van verdeel- en heers voerde in de omgang met Europa is afgesloten. „Het gewicht van Duitsland in Chinese ogen drukt de andere landen, op het Verenigd Koninkrijk na, een beetje weg”, zegt hij. China beschouwt de Londense City als de beste vestigingsplaats voor de Chinese staatsfondsen vanwege de nauwe financiële relaties met Hongkong.

De Chinees-Duitse liaison is in de eerste plaats gebaseerd op de economische samenwerking, die dateert van het negentiende-eeuws keizerlijk China. Het was Siemens dat vanaf 1895 telefoon- en elektriciteitsnetwerken installeerde en het waren Duitse brouwers die het Qingdao-bier introduceerden. Typerend voor het huidige klimaat is de uitspraak van de president-directeur van BMW die voor de Duitse automakers vanochtend in de China Daily een ‘Gouden Drakenjaar’ voorspelde. Met 21 miljard euro in 2011 vormen Duitse bedrijven samen een van de grootste investeerders in China.

Niet alleen de DAX-genoteerde Duitse bedrijven kunnen de vraag nauwelijks aan, ook kleinere onderdernemingen profiteren van de Chinese urbanisatie en industrialisatie. Bedrijven als tunnelbouwer Herrenknecht en Steiff (speciaal en tamelijk duur kinderspeelgoed) zijn net als BMW, Audi, Siemens en Mercedes- Benz huishoudnamen geworden.

Voor Duitse familieondernemingen op het gebied van machinebouw en elektronica was China in de afgelopen jaren van teruglopende vraag in Europa vaak de redding. Alle bekende problemen die gepaard gaan met zakendoen in China doen daar niets aan af, blijkt uit de spectaculaire groei van de bilaterale handel en de Duitse investeringen in China.

In Chinese ogen staat Duitsland voor kwaliteit, spaarzaamheid en hard werken. ‘Made in Germany’ is een aanbeveling. Van professor Zha is ook de waarneming dat Chinese leiders van boven de 50 jaar vrijwel allemaal, in de jaren ’50 en ’60 politiek veilige technische opleidingen hebben gevolgd en daaraan als ingenieurs in de politiek een bijna instinctieve bewondering hebben overgehouden voor alles wat Duits is. „Onze leiders zijn bovendien nogal praktisch ingesteld, de praktijk gaat vaak boven de visie. Dat is, zo lees ik vaak, ook een eigenschap van de fysicus Angela Merkel”, vermoedt Zha.

De hechte economische samenwerking is na de botsingen van 2006 over Merkels ontvangst van de dalai lama uitgebreid met een permanente politieke dialoog, vergelijkbaar met de Amerikaans-Chinese ministeriële gespreksgroepen. Merkel kan het bovendien zichtbaar goed vinden met de hervormingsgezinde premier Wen Jiabao met wie zij het morgen vooral zal hebben over de eurocrisis en de sancties tegen Iran.

Merkel hoopt dat Wen de Chinese financiële vuurkracht zal inzetten voor het Europese fonds voor de redding van de euro. Onder Duitse dekking is dat zeker een optie voor China dat belang heeft bij de overleving van de eurozone. En als China in het IMF een zwaardere stem krijgt (ten koste van de Benelux) dan is een Chinese bijdrage aan het IMF-eurofonds ook een bespreekbare mogelijkheid.

Over haar relatie met de stijve en formele Hu Jintao, partijleider en president, is minder bekend. Hu en Merkels voorganger Schröder stonden op goede voet met elkaar, beiden waren tegenstander van de Amerikaanse oorlogen in Irak en Afghanistan. Merkel zal, weten haar Chinese gesprekspartners, opnieuw het lot van de Tibetanen aan de orde stellen.

Anders loopt zij het verwijt omwille van het geld een pakt met de duivel te hebben gesloten. Merkel arriveert in Peking op een moment dat na een reeks zelfverbrandingen (16) en gewelddadige botsingen met twee doden tussen politie en Tibetaanse demonstranten de Tibetaanse zaak in het nieuws is.

President Hu is, ook als voormalige partijsecretaris in de Tibetaanse Autonome Regio (TAR), rechtstreeks betrokken bij het Tibet-beleid en kan kritiek op wat hij beschouwt als een puur binnenlandspolitieke aangelegenheid niet goed velen. Of hij van een Oost-Duitse, die communisten heeft leren te wantrouwen, een paar lessen democratie en mensenrechten kan verdragen, zal morgen wel verborgen blijven achter de muren van de Grote Hal van het Volk en achter een haag van verklaringen.

    • Oscar Garschagen