Banksparen wint het van de 'woekerpolis'

Banksparen werd geïntroduceerd als alternatief voor spaar- en beleggingsverzekering. Sindsdien maakt dit type vermogensopbouw een snelle groei door.

De concurrentie tussen het bankwezen en verzekeringsmaatschappijen moest worden vergroot. Dus lanceerden de Tweede-Kamerleden Stef Depla (PvdA) en Bibi de Vries (VVD) in 2007 een wetsvoorstel waarbij de verzekeringsmaatschappijen hun monopoliepositie verloren in het sparen voor een pensioen of beleggingshypotheek. Het gevolg is dat de markt voor spaar- en beleggingshypotheken volledig is ingestort. Kopers van huizen kiezen voor bankspaarhypotheken. Verzekeraar Achmea moest daardoor gisteren fors afschrijven op de levensverzekeringsactiviteiten.

Sinds de introductie van het banksparen in 2008 kunnen Nederlanders fiscaal voordelig sparen bij een bank of beleggingsinstelling, bijvoorbeeld voor aanvullend pensioen of aflossing van een hypotheek. Banksparen werd geïntroduceerd als transparant en goedkoop alternatief voor de spaar- en beleggingsverzekering. Sindsdien maakt dit type vermogensopbouw een snelle groei door. Ook omdat de levenpolis een slecht imago kreeg door de ‘woekerpolis’, waarbij te hoge kosten werden berekend. Het aandeel van bankspaarhypotheken in het totaal aantal hypotheekaanvragen is vorig jaar gegroeid van 15 tot 30 procent.

Eind juni 2011 waren er bijna 600.000 bankspaarrekeningen bij Nederlandse banken geopend, waarop in totaal 8,6 miljard euro was gestort, zo blijkt uit gegevens van De Nederlandsche Bank. Het totale saldo op alle bankspaarrekeningen samen verdubbelt sinds 2008 elk jaar.

Ondanks de snelle groei maken bankspaarsaldi vooralsnog een klein deel uit – minder dan 3 procent – van de ruim 300 miljard euro aan spaargelden die huishoudens bij banken hebben ondergebracht. Wanneer de huidige groei doorzet, wordt banksparen de komende jaren echter in toenemende mate een belangrijke financieringsbron voor het Nederlandse bankwezen, zo verwacht De Nederlandsche Bank.

De groei van banksparen gaat ten koste van concurrerende producten. Voor 2008 waren levensverzekeringspolissen de aangewezen methode voor Nederlanders om fiscaal voordelig vermogen op te bouwen. Nu de keuzemogelijkheden zijn verbreed concurreren banken, beleggingsinstellingen en levensverzekeraars met elkaar. De levensverzekeraars zien de verkoop van nieuwe individuele levensverzekeringspolissen dalen, terwijl het marktaandeel van banksparen toeneemt. Deze veranderingen voltrekken zich in hoog tempo, zo blijkt uit een studie van De Nederlandsche Bank. Zo behaalde banksparen in 2010 naar schatting reeds een marktaandeel van ruim 40 procent in de verkoop van fiscale vermogensproducten. In de eerste helft van 2011 lijkt de verkoop van bankspaarproducten de verkoop van individuele levensverzekeringen te evenaren of zelfs nipt voorbij te streven (zie grafiek).

Verzekeraars zien de nieuwe verkoop op een voor hen belangrijke afzetmarkt dalen. Door de verslechterende markt voor levensverzekeringen heeft verzekeraar Achmea vorig jaar een verlies geleden van 200 à 240 miljoen euro. Dat maakte ’s lands grootste verzekeringsgroep gisteren bekend. De verwachting is dat meer verzekeringsmaatschappijen zullen volgen.

Het verlies bij Achmea komt door een eenmalige afschrijving van 280 miljoen euro op de levensverzekeringsactiviteiten. De Nederlandse markt voor levensverzekeringen is sinds 2008 in omvang afgenomen en deze krimp wordt door Achmea als „structureel” getypeerd. Een reden voor de afname is, zei Gerard van Olphen de financiële topman van Achmea, de toenemende vraag van consumenten naar bankspaarproducten in Nederland, die fiscaal nu even aantrekkelijk zijn als levensverzekeringen. Verder betekent de ingezakte huizenmarkt dat er minder hypotheken in combinatie met een levensverzekering worden verkocht. Achmea boekt volledig af op de goodwill op levensverzekeringen, die is opgenomen in de boeken na de fusie met Rabobankdochter Interpolis in 2005.

Door de samenwerking met de Rabobank zit Achmea in de klem, zo maakte Van Olphen duidelijk. Andere verzekeraars, zoals Delta Lloyd, hebben zich wel op het banksparen gestort. Dat is voor Achmea moeilijker omdat Rabobank spaarproducten verkoopt. „Het zou verwarrend zijn voor de hypotheekklant van de Rabobank als wij apart een bank-spaarproduct gaan aanbieden”, aldus Van Olphen.

Voor banken zijn de nieuw aangetrokken bankspaargelden een welkome aanvulling op de bestaande financieringsbasis. Bankspaargelden worden vaak voor lange tijd aangetrokken en zijn dus relatief stabiel. Ook sluiten de gelden qua rentestructuur vaak goed aan bij de langlopende uitzettingen van banken, zoals hypotheken.