Ballades voor twee onmodieuze vorstinnen

Koningin Elizabeth II in ‘Ballade pour une reine’ (ARTE).

Op de 74ste verjaardag van koningin Beatrix had EenVandaag (TROS) de steun voor haar onder de bevolking gemeten. Die bedroeg 80 procent, ruim meer dan in de voorgaande twee jaren.

Er werden twee verklaringen aangedragen voor de terugkeer van bijna unanieme bijval voor de monarchie. De eerste was de kritiek van Geert Wilders (PVV) op het dragen van een hoofddoek tijdens een staatsbezoek aan de Verenigde Arabische Emiraten, waarmee hij zijn hand zou hebben overspeeld. Het verrassende tweede argument was de recente dramaserie Beatrix – Oranje onder vuur (VPRO), die de sympathie voor de vorstin als mens zou hebben bevorderd.

Nu moest scenarioschrijver Tomas Ross zondag in Brandpunt (KRO) al toegeven dat het hem als republikein voor een dilemma had geplaatst, omdat hij ondanks alle kritiek een personage had gecreëerd dat niet anders dan sympathiek kon overkomen.

Je kunt je echter afvragen of het de menselijke tekortkomingen van de koningin waren -– het roken en drinken, de driftbuien, de onbeholpenheid na de dood van prins Claus – die dit bewerkstelligden, of juist haar gehamer op de waardigheid van het ambt en het noodzakelijke ceremonieel.

In een toevallig ook gisteren uitgezonden documentair essay over koningin Elizabeth II, Ballade pour une reine (ARTE), stelt filosoof Alain de Botton dat de onverzettelijkheid van de Britse monarch, als een oorlogsschip dat niemand hoeft te behagen, juist in tijden van grote verwarring tot de verbeelding spreekt.

De bijzondere film van Don Kent, een in Frankrijk wonende Engelse televisieregisseur, draait in ruime cirkels steeds rond ditzelfde thema. In persoonlijke getuigenissen en analyses van veelal kritische schrijvers, kunstenaars en journalisten krijgt het nu al bijna zestig jaar durende regeringschap van Elizabeth gestalte. Bij haar aantreden was ze het symbool van een imperium waar de zon nooit onderging, en in zekere zin verwijst haar optreden dus naar een verdwenen verleden.

Ontwerper Stephen Bayley prijst haar voor het consequent negeren van de mode en het desondanks altijd goed gekleed zijn. Precies die afstand tot de waan van de dag is in tijden van anarchie en verwarring heilzaam, bekent ook De Botton, die vroeger meer geloofde in een soberder koningschap, in zijn woorden „een Hollandse fietsmonarchie.”

Onze koningin zie je nooit meer fietsen. Ook zij geeft de indruk een rol te spelen in het door ons gewenste toneelstuk. Daarin past het contrast van een korte blik in de coulissen: Ross’ pikanterieën, of het onvergetelijke archiefbeeld van de 21-jarige Elizabeth die tikkertje speelt op een marineschip.

    • Hans Beerekamp