Nieuwe dam bij een rivierensplitsing regelt het water als dat te hoog staat

Bij Arnhem is een dam van 150 meter geopend, die de watertoevoer naar de IJssel en Nederrijn regelt. Dat is nodig, zegt Rijkswaterstaat, want de veiligheid van miljoenen mensen is in het geding.

De dijk is verlegd, ongeveer tweehonderd meter landinwaarts. Zodat het water meer ruimte heeft om breeduit te stromen. In een voormalige uiterwaard, precies op de plaats waar Rijn en IJssel splitsen, is een hoogwatergeul gegraven. En in die geul staat sinds kort een ‘regelwerk’; een dam met schuiven waarmee Rijkswaterstaat, als met een kraan, nauwkeuriger dan nu kan regelen hoe veel water er door de beide rivieren wordt gejaagd.

De hoogwaardigheidsbekleders waren in hun nopjes. „Dit is een stukje Hollands Glorie”, aldus plaatsvervangend directeur-generaal van Rijkswaterstaat Theo van de Gazelle tijdens de feestelijke opening van het project, gisteren. Ook dijkgraaf Hein Pieper van het waterschap Rijn en IJssel toonde zich tevreden. „Onze delta is kwetsbaar voor natuurrampen. De grillige natuur daagt ons steeds opnieuw uit om na te denken over manieren om het hier leefbaar en veilig te houden.”

Het werk in Westervoort, bij Arnhem, is het eerste grote project van het programma Ruimte voor de Rivier dat helemaal klaar is, na vier jaar bouwen en graven. In totaal voorziet Ruimte voor de Rivier in dertig projecten, die volgens de ingenieurs van cruciaal belang zijn voor de veiligheid langs de rivieren. Van de Gazelle: „Als we dit niet doen, is de veiligheid van twee tot vier miljoen mensen in het geding. Van Lobith tot Zeeland en van Lobith tot Kampen.”

Het programma Ruimte voor de Rivier werd opgezet nadat in de jaren negentig van de vorige eeuw twee keer het rivierwater voor grote overlast zorgde. Niet langer moest Nederland alleen nog dijken verhogen, nee, voortaan zouden we „met het water mee bewegen”. Het programma kost ruim 2 miljard euro. „En we blijven binnen ons budget”, zegt directeur van Ruimte voor de Rivier, Ingwer de Boer. Voor de plannen in uitvoering moeten in Nederland ongeveer tweehonderd families wijken. Hier bij Arnhem zijn de woningen en bedrijven van vier families gesloopt. Daar, wijst De Boer, langs de nieuwe dijk staan hun nieuwe huizen.

Er is „innovatief” gewerkt in de Hondsbroeksche Pleij, zoals de polder heet. Er is grote internationale belangsteling voor ‘de kraan van Nederland’, die moet garanderen dat bij hoogwater de verdeling van het water hetzelfde is als bij gemiddelde waterafvoer, namelijk tweederde van het water uit het Pannerdensch Kanaal naar de Nederrijn en eenderde naar de IJssel.

Rijkswaterstaat kan met deze honderdvijftig meter lange dam („slechts twee miljoen euro”) de verdeling van het water tamelijk precies afstellen. „Als we alleen een hoogwatergeul zouden graven zonder regelkraan, dan zou er te veel water via de IJssel kunnen stromen. Daar zijn de dijken niet op berekend”, aldus een woordvoerder van Rijkswaterstaat.

Binnenkort wordt een tweede regelwerk gebouwd, stroomopwaarts bij de splitsing van Waal en Pannerdensch Kanaal. Ook daar wordt tweederde van het water in westelijke richting geleid, en eenderde naar het noorden.

Innovatief is het werk bovendien, doordat de nieuwe dijk langs Westervoort is voorzien van een soort damwand, vervaardigd met grond die ter plaatse is gemengd met een betonachtig bindmiddel. „Veel goedkoper dan de traditionele methode”, zegt programmadirecteur De Boer.

Ooit lag de winterdijk langs de IJssel pal naast het dorp Westervoort. Later, in de jaren zestig van de vorige eeuw, werd de zomerdijk dicht bij de oever versterkt om ook de uiterwaarden te gebruiken voor bedrijvigheid. Nu ligt de belangrijkste dijk weer bij het dorp. De ruimte die het water was afgenomen, is weer teruggegeven.