Het raadsel blijft

De film ‘De grote stilte’ ging over het leven van monniken in het klooster La grande Chartreuse, eenzaam gelegen in de Franse bergen. De monniken spraken niet, ze gebruikten hun stem vrijwel alleen om te zingen of liturgische teksten te reciteren. De film wilde woordloos tonen hoe hun leven was. Dus je zag, bijvoorbeeld, een biddende monnik in zijn cel. De camera kwam iets dichterbij, zodat je de gesloten ogen en het aandachtige gezicht van de betreffende monnik zag. Steeds dichterbij kwam de camera, op het laatst zag je bijna alleen nog maar een oor.

Dit verhelderde weinig. In het hoofd van deze biddende man kijken was onmogelijk, meemaken wat hij meemaakte, ging niet.

Dat gaat natuurlijk nooit, hoeveel films en foto’s je ook neemt. Maar bij menige activiteit heb je het idee dat je wel snapt wat de mensen voelen, of denken, of willen. Ze rouwen, ze rillen, ze eten, ze verlangen hulp, of ze lachen zich slap. Begrijpelijk.

Een onbekend godsdienstig ritueel is minder begrijpelijk. Waarom zitten mensen op hun knieën op de grond, bij uitgestalde etenswaren? Waarom leest iemand uit een boek naast opeen gestapelde bakken bloemen? Wat betekent het als iemand op sokken een kaars aansteekt voor een kamerscherm?

In het boek ‘Religie nu. Spiritualiteit in Nederland’ heeft fotograaf Eddy Seesing iets willen fotograferen wat zich eigenlijk niet fotograferen laat. Dat wat mensen heilig vinden, of dat wat ze gebruiken om het alledaagse te heiligen. Rituelen, bedoeld om momenten te markeren, om zich in een traditie te plaatsen, om met elkaar iets uit te drukken dat niet uitgedrukt kan worden, maar dat voor henzelf op een of andere manier wel voelbaar gemaakt kan worden in het ritueel.

Of het zichtbaar gemaakt kan worden op een foto is maar de vraag. Op de haarscherpe, onopgesmukte foto’s zien we mensen geconcentreerd bezig iets te zeggen, te denken, te doen – maar wat? De ruimtes waarin ze staan, zijn opmerkelijk vaak van kale baksteen, systeemplafonds zijn niet weinig zichtbaar, net als met onverslijtbaar tapijt beklede podia en houten kandelaars.

Menigmaal heffen de mensen hun handen op, vaak hebben ze hun ogen gesloten, soms hebben ze elkaar een hand opgelegd. Ze hebben allerhande opvattingen, achter in het boek kun je lezen wat die behelzen en vergelijken wat vrijgemaakt gereformeerden en wat Sikhs, voodoo-aanhangers of liberale joden voor ideeën hebben. Maar het raadsel blijft. Dat kan ook niet anders.

Boek: ‘Religie nu. Spiritualiteit in Nederland’,71 tableaux vivants van geloofsgemeen-schappen, door mediakunstenaar/ fotograaf Eddy Seesing. Uitgeverij THOTH, € 34,50.Tentoonstelling: in Kunsthal Rotterdam,tot en met 12 februari.